Haberlere dön
20 Mart 2009
Karşıyaka'dan Merhabalar,
Konumsal satrancın inceliklerini kavrama peşindeki satranç severler, zaman zaman satranç mücadelesinin en temel unsuru olan taktiklerin önemini unutabiliyorlar. Gerçekten de, Capablanca, Smyslov ve Karpov gibi ustaların mücadelelerini incelerken, 'şematik düşünce' sisteminin büyüsüne kapılan insan, satrancın aslında ne de basit bir oyun olduğu şeklinde düşünmekten kendini alıkoyamıyor.
Ancak, tüm bunlar elbette ki birer yanılsama. Satranç mücadelelerimizde sonucu belirleyen en önemli unsur, hesap ve taktiklerdir. 4. Dünya Şampiyonu Alexander Alekhine "kombinezonlar, satrancın kalbidir" sözünü, boşuna dile getirmiş olmamalı.
Konumsal anlamda uygulanan, bahsettiğimiz bu taktiklerin stratejik olarak temellendirilmesi mutlaka önemli ve olmazsa olmaz olan bir şart, ancak taktiklerin de iyi bir şekilde kavranması bizlere zaman zaman güzel galibiyetler sunabiliyor. Son iki yazımızda yer verdiğimiz klasik partiler konusuna ara vereceğiz. Ancak, Karadağ'ın Budva kentinde düzenlenen 10. Avrupa Bireysel Satranç Şampiyonası'ndaki iki temsilcimizin elde ettiği güzel galibiyetler, önceki yazılarımızda yer verdiğimiz partiler kadar heyecanlı olacak...
İlk örneğimiz IM Mert Erdoğdu'ya ait. Rakibi kim olursa olsun, kazanmak amacıyla sahaya çıkan oyuncularımızdan olan IM Erdoğdu, bu duruşuyla kuvvetli rakipler karşısında beraberlik parolasıyla maçlara çıkan genç satranç sporcularımız için de örnek oluşturuyor. Partiyi incelerken ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız...
IM Mert ERDOĞDU
IM Mert Erdoğdu (2459) - GM Alexander Areshchenko (2673)
10. Avrupa Bireysel Satranç Şampiyonası, Budva 2009, [C77], (Ataman, A)
1 e4 e5 2 Af3 Ac6 3 Fb5 Af6
İspanyol Açılışı'na karşı sıklıkla uygulanan sistemlerden birisi, Berlin Savunması'dır. 2000 yılındaki PCA Dünya Şampiyonluğu Maçı'nda GM Kramnik'in GM Kasparov'a karşı hazırlamış olduğu bu devamyolunda, eski şampiyon bir türlü siyahları dize getiremeyince satranç dünyası uzun zaman önce 'tozlu rafların kaderine terk etmiş olduğu' varyantı Berlin Duvarı şeklinde tekrar hatırladı. Astana 2001'de eski şampiyonunun zaferine karşın, ana devamyolu olan 4 0-0 Axe4 5 d4 Ad6 6 Fxc6 dxc6 7 dxe5 Af5 8 Vxd8+ Şxd8 sonrasında, beyazların alan avantajına sahip olduğu, ancak siyahların da fil çifti üstünlüğüyle mücadeleyi dengelediği bir konum karşımıza çıkardı. Ancak IM Erdoğdu, rakibinin tekniğine 'saygı göstererek' vezirleri tahtada tutarak daha keskin bir mücadeleyi arzu ettiğini bir sonraki hamlesiyle gösterdi.
4 d3 d6 5 c3 a6 6 Fa4 g6 7 0-0
7 0-0 hamlesinden önce İspanyol Açılışı'nın kapalı sistemlerindeki tematik Abd2-Af1-Ag3 fikri de oynanabilirdi. Ancak elbette ki, bu bir tercih meselesidir.
7...Fg7 8 Ke1 0-0 9 Fg5
Nedendir bilinmez, Abd2-Af1-Ag3 manevrası öncesinde filin gelişim hamlesini uygulaması, bana esneklik prensibine aykırı gibi görünmektedir. Ancak IM Erdoğdu saldırgan bir tutum içerisine girmeyi kafasına koymuş olmalıydı.
9...h6 10 Fh4 Ve8 11 Abd2 Ad7 12 Fc2!?
Benim oyun bankama (database) göre, beyazların son hamlesi bir yenilikti. Gerçekten de henüz b3-karesine gelerek, c6-atının a5-karesine gelmesini beklemeden, önemli a2-g8 çaprazından gönüllü bir şekilde vazgeçmek ilk bakışta çok anlaşılır bir fikir gibi görünmemektedir. Fakat partinin devamında, bu ?geri çekiliş?in aslında siyahların 10...Ve8 ve 11...Ad7 hamleleriyle başlattığı merkezden ilerleme fikrine karşı ortaya konan profilaktik bir yaklaşım olduğu anlaşılacaktır.
12...f5 13 exf5 gxf5 14 d4! e4 (D)
Son hamledeki merkezden tepkisiyle, beyazlar rakip konum üzerindeki baskıyı arttırmıştı. Ancak bu bir anlamda bir sonraki hamlede yapılan fedayı da zorunlu kılmaktadır, çünkü olası ...Vg6 hamlesi sonrasında beyaz atın kaçabileceği etkili bir nokta bulunmamaktadır.
15 Axe4!?
Pratik anlamda siyahların konumu üzerinde uygulanan baskıyı hat safhaya çıkararak.
15...fxe4 16 Kxe4 Vh5 17 Vd3
Beyaz-renkli filin c2-karesindeki varlığı, önce 15 Axe4!?, sonra da 17 Vd3 ile vezir-fil bataryası oluşturmak anlamında işlev gördü. Ancak siyahların doğru tepkisi sonucunda konum belirsizliğini korurdu: 17...Vb5! 18 c4 Vf5 19 Vb3 Vf7 20 Kae1 Ab6 21 d5 ve kompanzasyon ile. Elbette ki bu analizleri partideki stresi yaşamadan ve daha da önemlisi bilgisayar desteğiyle yapabilmek oldukça kolaydır. Ancak, masa başı satrancında savunan tarafın işi (eğer 9. Dünya Şampiyonu değilseniz!) her zaman daha zor olmuştur.
17...Ab6 (D)
Vezir kanadındaki henüz çalışmayan kuvvetlerini mücadeleye sokmak amacıyla yapılmış bir hamle. Ancak, rakibin neredeyse tüm taşları oyundayken, bu gibi bir fikir çok yavaş kalmıyor muydu?
18 Ke6!!
Mükemmel bir çaprazı boşaltma / bağlantıyı kesme / bloke hamlesi. Taktik motiflerin iyice kavranması satrançta olmazsa olmaz şartların başında gelir. Şimdi e6-karesindeki kaleye dokunulamaz: 18...Fxe6?! 19 Vh7+ Şf7 20 Ag5+! Şf6 21 Ke1!! ve açarak şah tehditlerine etkili bir savunma bulunamadığından beyazlar kazanır. Konumu karıştırma çabası içerisine giren siyahlar aslında mücadeledeki tek şansını deniyordu.
18...Kxf3 19 Vh7+ Şf8 20 Fg6 Fxe6 21 Fxh5 (D)
Forse hamleler dizisi sonrasında, beyazların materyal üstünlüğü ele geçirdiği bir konum karşımıza çıktı. Ancak ulaşılan konum üzerindeki en etkili unsur, siyah şahın çıplak konumudur.
21...Ff5 22 Fg6 Fxg6 23 Vxg6 Kf7 24 Ke1 Ad5 25 Vc2 Ade7 (D)
Siyahlar konumunu konsolide etmeye çalışıyor. Acaba bu çaba karşısında nasıl bir tepki ortaya konmalıdır?
26 g4!
Tabii ki de, atların hareket kabiliyetlerini kısıtlayan bir tepki! Unutmayalım ki satranç, rakibimize yapmak istediklerini yaptırmama mücadelesidir.
26...b5 27 Fg3 Ad5 28 Ve4!
Merkezileştirme.
28...Ace7 29 f4 Kb8 30 f5 h5 31 h3 Ff6 32 Ff4 hxg4 33 hxg4 Axf4 34 Vxf4 Ad5 35 Vf3!
Her piyon sürüşünün yeni zayıflıklar yarattığı konusuna önceki yazılarımızda değinmiştik. Burada da beyazlar veziri için yeni zayıflıklar bulabilmek adına, siyahları piyon sürüşlerine zorlamaktadır.
35...c6 36 Ke6 Ke8 37 Vg3
Birkaç hamle önce zayıflatılmış, d6-karesine saldırarak. Tüm bu yeni zayıflıklar, siyah şahın çıplak konumuyla birlikte düşünüldüğünde, siyahların konumunun savunulmasının imkânsızlığı ortaya çıkmaktadır.
37...Fe7 38 Vh2 Kg7 39 Vh8+ Şf7 40 Vh5+ Şf8 41 Kg6 Ff6 42 g5 Kxg6 43 Vxg6 Ke1+ 44 Şf2 Ke2+
Çaresizlik içerisindeki siyahların son denemeleri de taktiklerden farklı bir şey olmuyor. Şimdi e2-kalesine çataldan dolayı dokunulamaz: 45 Şxf2?? Af4+ ve 46...Axg6.
45 Şf1 Ke4 46 gxf6 Kg4
2. deneme: 47 Vxg4?? Ae3+ ve siyahlar kazanır.
47 Vh7 Axf6 48 Vc7 1-0
Açılış safhasında bile olsa, yapılmış olan her hamlenin mücadelenin genel planıyla örtüşmesi gerekir. İncelediğimiz bu partide, beyazların 12 Fc2!? hamlesiyle başlatmış olduğu planı küçümseyen siyahlar, rakibinin taktik fırsatlarını gözden kaçırarak mağlup oldular.
İnceleyeceğimiz 2. parti ise, genç yıldızımız FM Mustafa Yılmaz'a ait. Ülkemizde satranç düzeyini sistematik ve hiç duraksamadan yükselten oyuncuların başında gelen FM Yılmaz, TSF web sitesinin ana sayfasında çıkan habere göre IM ünvanıyla Türkiye'ye dönüyor. Aşağıda inceleyeceğimiz partideki 'GM zaferi'ni sağlayan, taktik fırsatların etkili bir şekilde değerlendirilmesinden başka bir şey değildi.
FM (IM) Mustafa YILMAZ
GM Sinisa Drazic (2513) - FM Mustafa Yılmaz (2399)
10. Avrupa Bireysel Satranç Şampiyonası, Budva 2009, [B81], (Ataman, A)
1 e4 c5 2 Af3 d6 3 d4 cxd4 4 Axd4 Af6 5 Ac3 a6
Sicilya Savunması'nın Najdorf Varyantı, tüm satranç teorisindeki en keskin varyantların başında gelmektedir. Başlangıç olarak, siyahlar b5-karesinin kontrolünü sağlamak ister. Böylelikle, ...b5 sürüşü ile yarı-açık c-dikeyinden gelen karşı hücuma destek verilebileceği gibi, beyazların Ab5 fikrinin engellenmesinin ardından e7-piyonu daha rahat ilerletilebilecektir.
6 h3!?
Şah kanadından yapılacak piyon sürüşleriyle alan kazanmak ve hücum fırsatları elde etmek,
Najdorf Varyantı'na karşılık beyazların uyguladığı temel stratejilerden birisidir. Ancak bu fikir, daha sıklıkla 6 Fg5 (Zehirli Piyon devamyoluna girerek) ya da 6 f3 (İngiliz Atak yapısıyla) hamleleriyle uygulanır. FM Yılmaz'ın bir sonraki hamlesi, kanat hücumları en etkili olarak merkezden yanıtlandığı ilkesini ortaya koyuyordu.
6...e6 7 g4 d5 (D)
Merkez - kanat ilişkisini vurgulayan güzel bir diyagram. Beyazlar umutlarını kanat hücumuna bağlarken, siyahlar da merkezden karşı oyun arayışı içerisine giriyor.
8 exd5 Axd5 9 Fd2 Fc5 10 Ab3 Fb6!?
FM Yılmaz'ın favori devamyolu. Genellikle, teoride 10...Fa7 hamlesi tercih edilmesine karşın, siyahlarla oynayan temsilcimiz, Burak Fırat - FM Mustafa Yılmaz, Herceg Novi 2008, 0-1 partisindeki galibiyetine güveniyor olmalıydı. Şimdi, b-piyonu bloke edilmiş oldu, ancak partinin devamından da göreceğimiz üzere, siyahların tek fikri ...b5 sürüşü değildir.
11 Fg2 0-0 12 Vf3 a5!
d5-karesinden uygulanan tehdidi göz ardı edip b3-karesindeki atı rahatsız ederek. Bunun nedeni 13 Axd5 exd5 14 Vxd5 Ve7+ varyantı sonrasında beyaz şahın merkezde ciddi sıkıntılara maruz kalacak olmasıydı. Böylelikle, beyazlar bir sonraki hamleyi yapmaya kışkırtılarak, b4-karesinin zayıflatılması hedeflenmiş oluyordu.
13 a4 Ac6 (D)
Mantıklı küçük planın sonucunda, siyah atların kullanımına b4-karesi açılmış oldu. Buraya yerleşecek olan atlardan birisi, c2-karesindeki başıboş piyon karşısında da baskı oluşturabilecektir. Yine d5-karesinden piyon kazancının merkezdeki şahın konumu dolayısıyla beyazları sıkıntıya sokacağına dikkat edelim.
14 0-0 Adb4 15 Kad1 Ve7 16 Ve4 e5
Son olarak çalışmayan c8-filini de oyuna sokarak. Son piyon sürüşüyle, d5-karesinin kontrolü zayıflatılmış olsa da, h3-g4 piyon zincirinin hedef alınması konum üzerinde daha büyük etkiye sahip bir unsur olmaktadır. Piyon zincirleri, kendi başlarına sağlam yapılar olsa da, bu yapıların sabit özelliği, kendilerini piyon sürüşlerinin hedefi haline getirebilmektedir. Partide de, bu son cümlenin güzel bir örneğini göreceğiz.
17 Ad5 Axd5 18 Vxd5 Ab4 19 Vb5 Ka6!
Etkili bir kale çıkışı. Siyah-renkli filin b6-karesindeki konumunun savunulması, oldukça önemlidir. Ayrıca, siyahlar fırsat buldukları takdirde kaleyi 6. yatay üzerinden şah kanadındaki hücuma destek kuvvet olarak aktarabilecektir.
20 c3 Ac6 21 Şh1?! Vh4 22 Şg1 (D)
Siyahlar son hamlesinde veziri şah kanadına aktardı ve g4-piyonunu açmazdan yararlanarak tehdit etti. Beyazların yapmış olduğu bu ciddi hata, et etkili olarak hangi şekilde cezalandırılabilir?
22...h5!
Piyon zincirlerinin sabit olma özelliğinden, siyahlar agresif bir şekilde yararlanıyor. 6 h3!? hamlesini uygularken, beyazlar bu duruma ulaşmayı arzu etmemiş olmalı.
23 Ac5 Fxc5 24 Vxc5 hxg4 25 hxg4 Fxg4 26 Vc4? (D)
Ne olursa olsun, beyazların kötü konumdaki mücadelesini 26 f3 hamlesiyle sürdürmesi gerekiyordu. Son hamlede ortaya konulan hata, a6-karesindeki 'pusuya yatmış' kalenin etkisini hissettirmesiyle vurgulanacaktır.
26...Ad4!!
IM Erdoğdu'nun 18 Ke6!! hamlesini anımsatan, mükemmel bir yatayı boşaltma / bağlantıyı kesme / bloke hamlesi. Siyahların bu darbesi sonrasında a6-karesindeki siyah kale etkili bir şekilde şah kanadına aktarılacak ve beyaz vezir mücadele dışarısında bırakılacaktır. FM Mustafa Yılmaz, partideki harika oyununu geri kalan kısımda da sürdürdü.
27 cxd4 Fh3!
At fedasının temel dayanağı. Şimdi ortaya konan tehdit ...Fxg2, ...Vg4+, ...Vh5+ ve ...Kg6#'tır. Etkili bir yanıtı olmayan beyazlar, a6-kalesini yok etmeye karar veriyor.
28 Vxa6 bxa6 29 Fxh3 Vxh3 30 Fe3 Kd8!
Mücadeleye son yedek kuvveti, taktik olanaklardan yararlanarak katarak. Şimdi elbette ki, e5-piyonuna dokunulamazdı: 31 dxe5?? Kxd1 32 Kxd1 Vg4+ ve d1-kalesi düşer. Partinin geri kalanındaki hamleler, yalnızca mücadelenin uzatılmasından ibaret olmaktadır.
31 f3 Vg3+ 32 Şh1 exd4
Şimdi de d4-piyonuna dokunulamıyor: 33 Kxd4 Kxd4 34 Fxd4 Vh4+ ve -+.
33 Fg1 Vh4+ 34 Fh2 d3 35 Kd2 Ke8 36 Kff2 Vh3 37 Kd1 Ke2 38 Kxe2 dxe2 0-1
Klasik fikirlerin güncel partilerle örneklendirilmesi unutulmaz ilkelerin önemini bizlere bir kere daha hatırlatıyor.
Bir sonraki Analiz köşesinde görüşünceye dek, satrançla kalın.
Hazırlayan: FM Alper Efe ATAMAN
