'Eski Kafalı' Bir Yazı

Karşıyaka’dan Merhabalar,

Bilgisayarlar ve ‘database’ler günümüz satrancına damga vururken, hele de onca zamandır güncellenmemiş olan Analiz köşesinde, siz satrançseverlerin açılış yazılarıyla karşılaşması pek de heyecan verici olmamalı. Ancak AYGEG Bölgesel Eğitim Kampları’nda gözlemlediğim ciddi bir konu beni bu yazıyı yazmaya zorladı. Korkarım ki karşılaşacağınız, genç bir satrançseverden, ‘eski kafalı’ bir köşe yazısı olacaktır!

“Usta ve yaşlı eller, bilgisayarların olabileceğinden her zaman daha iyi öğretmenler olacaktır!” – Garry Kasparov (New in Chess, 2005 - Sayı 7)

Profesyonel düzeyde ‘database’ler ve kuvvetli analiz motorlarıyla donatılmış bilgisayarlar olmadan tutunmak pek de gerçekçi bir beklenti olamaz. Ancak, henüz satrancın temel ilkelerini kafalarında oturtmaya başlayan genç usta adaylarımızın – hele de Dünya Şampiyonları’nın isimlerini dahi bilmezken – “Fritz bu konuma 0.40 veriyor”, “bence Hiarcs bu konumu rahatlıkla savunur” benzeri şekilde sürekli olarak konuşmaları altyapı anlamında karşı karşıya olduğumuz ciddi bir problemi ortaya koyuyordu. Oysa bu denli erken yaşlarda gereğinden fazla ezberci bir yaklaşım, usta adaylarımızın yaratıcılıklarına darbe vurmayacak mıydı?

“Peki, bilgisayarlar olmadan nasıl açılış çalışacağız?” sorusu, yine kamplarımızdaki öğrencilerin bana yönelttikleri önemli bir soruydu. Sanki bilgisayarlar öncesinde açılışlar mevcut değilmiş, eskiden uluslararası turnuvalarda oynayan sporcularımız birer bavullarını kitapları ve açılış notları için ayırmazlarmış gibi…

Bostanlı’daki evimin balkonunda oturup kahvemi masaya koyduktan sonra bir maç analizi yapmak, benim için en keyifli anlardandır. Uzun zaman sonra önüme takımı alıp, balkonda oturduğumda bu kez amacım bir parti analizi değil, Analiz köşesi hazırlığı oldu. Bu köşemde açılış konusunda kendi tecrübelerimden bir durumu sizlerle paylaşmak istiyorum. Ancak öncelikle GM Johannessen’in değindiği, açılışta hazırlık hakkındaki doğru süreci burada ortaya koymakta yararının olacağını düşünüyorum. (The Ruy Lopez: A Guide for Black, Gambit Publications 2007).

Adım 0: Açılış Hakkında Ön Bilgi Edinilmesi

Adım 1: Seçeneklerin Gözden Geçirilmesi

Adım 2: Yan Varyantın Seçimi

Adım 3: Hazırlığa Hazırlık

Adım 4: Kritik Konumların Belirlenmesi

Adım 5: ‘Kahramanlar’ Arayışı

Adım 6: Sakin Varyantlarla Karşılaşma

Adım 7: Detaylı Hazırlık

Adım 8: Sınama

Adım 9: Repertuarın Tamamlanması

Adım 10: Rakibe Hazırlık

Adım 11: Turnuva Uygulaması

Adım 12: Yeni Bir Açılış Arayışı!

Elbetteki Norveç’li genç büyükustanın ‘basamak basamak’ tavsiyeleri çok yararlı olup, her daim bizlere yön gösteren ilkeler olarak kulağımızın bir köşesinde bulunmalı. Ancak unutmamamız gereken, kendi tecrübelerimizin de en az bu ilkeler kadar önemli olduğudur. Ben de bu düşüncelerle 2003 yılındaki İzmir Grandprix turnuvasında yaşadığım mağlubiyeti ve bu sonuç sonrasında elde ettiğim kazanımlarımı sizlerle paylaşmak istedim. Açılış konusu bu Analiz köşesinin konusu olduğuna göre, mücadelenin bu bölümüne daha fazla yoğunlaşmamı anlayışla karşılarsınız.

Shojaat Ghane (2374) – Alper Efe Ataman (2197)

İzmir Grandprix Turnuvası 2003, [D52], (Ataman, A)

1 d4 d5 2 c4 e6 3 Ac3 Af6 4 Fg5 Abd7 5 e3

Burada 5 cxd5 exd5 6 Axd5? devamyolu elbetteki kötüdür: 6…Axd5! 7 Fxd8 Fb4+ 8 Vd2 Şxd8 sonrasında siyahlar taş kazanırdı.

5…c6 6 Af3 Va5 (D)

Cambridge – Springs Savunması. İlk olarak 2. Dünya Şampiyonu Lasker tarafından 1892 yılındaki New York simultanesinde Albert Hodges’a karşı ortaya konmuş olan varyant, Kabul Edilmemiş Vezir Gambiti’nde siyahların en güvenilir silahlarından birisidir. Devamyolu ismini ise 1904 yılında Cambridge – Springs turnuvasında sıkça uygulanmasından almıştır. Fransız Savunması gibi siyah merkez piyonların beyaz karelere yerleştirilmiş olması nedeniyle, c8-filinin geleneksel problemi burada da hissedilir. Ancak Cambridge – Springs Varyantı’nın temel hedefi de filin sıkıntısını çözmektir. Nasıl mı?

2. Dünya Şampiyonu Emanuel Lasker

* h4-d8 diagonali üzerindeki açmazdan kaçarak.

* Va5 – Fb4 bataryası ile c3-karesi üzerine baskı uygulayarak.

* Siyah vezir ile 5. yataydan file gizli bir baskı uygulayarak.

* Uygun zamanlarda …e5 ya da ...c5 sürüşlerini ortaya koyarak c8-filinin sıkıntısını çözmeye çalışarak.

Birçok durumda siyahların taktiksel olanaklar elde etmesi nedeniyle, devamyolu özellikle de alt yaş grupları turnuvalarında kendisine oldukça fazla taraftar bulmuştur. Ana olarak beyazların burada verebileceği 2 mantıklı tepki olmalı:

a) 7 Ad2 – Siyahların olası …Ae4 hamlesi ile c3-karesi üzerine uyguladığı baskıyı engelleyerek.

b) 7 cxd5 – Rakibinin 7...exd5 tepkisi 5. yatay üzerindeki baskıyı yok edeceğinden, merkezde piyon çoğunluğu elde etmek amacıyla.

Diğer bir alternatif olan 7 Vc2 hamlesi de 7…Ae4! ile yanıtlanırdı. Takiben yapılacak olan …Fb4 hamlesi ise siyahların c3-karesi üzerindeki baskısını en üst düzeye taşırdı. İncelenen partide ‘b seçeneği’ İran’lı rakibimin tercihi olmuştu. Ancak partinin devamına geçmeden önce ana varyantlar nasıl, onu bir hatırlayalım:

a) 7 Ad2

7...Fb4 8 Vc2 0-0 9 Fe2 e5!? (D)

Siyahlar c8-filinin sıkıntısını çözmeyi hedefliyordu.

10 0-0

10 Fxf6 Axf6 11 dxe5 Ae4! 12 Adxe4 dxe4 13 0-0 Fxc3 14 Vxc3 Vxc3 15 bxc3 Ke8 16 Kd1 Şf8! ve eşitlikle.

10…exd4 11 Ab3 Vc7 12 Axd4 dxc4 13 Fxc4 Fxc3 14 bxc3 Ve5 15 Ff4 Vc5 16 Fd3 Ae5 ve beyazlara hafif üstünlükle…

b) 7 cxd5

Doğru bir açılış yaklaşımından söz etmek gerekirse, pratik anlamda oyuncuya iyi sonuç vermesi açısından 7 cxd5 hamlesi sonrasında siyahlar 7 Ad2 ve 7 Fxf6 gibi alternatif devamyollarını unutmalı ve yalnızca 7 cxd5 varyantına konsantre olmalıdır.

7…Axd5

Az önce belirttiğim gibi 7…exd5 hamlesi siyahların 5. yataydan oluşturmak istediği gizli baskıyı yok ederek …Va5 sortisini anlamsız kılardı. Dolayısıyla siyahların bu şekilde 5. yatayı açık tutması ve c3-karesine baskı uygulaması çok daha mantıklıdır.

8 Kc1!?

Aslında mantıklı görünmesine karşın benim açımdan oldukça beklenmedik bir hamle. Elbetteki 8 Vd2 Fb4 9 Kc1 h6! devamyoluyla meşhur Kramnik – Ivanchuk şablon partisini izlemek umuduyla 7…Axd5 hamlesini uygulamıştım.

7 cxd5 Varyantı İçin Şablon Parti:

Oynadığımız varyantlara ilişkin bazı önemli partileri bilmek, doğru bir açılış hazırlığının olmazsa olmazlarındandır. Bu şekilde, kendi mücadelelerimizde bire bir aynı senaryolarla karşılaşmasak bile, oluşan konumlardaki benzerlikler bizlere ilham kaynağı olabilir. Ayrıca kuvvetli bir oyuncuyla aynı şekilde oynadığımızı bilmek de parti esnasında pratik anlamda bizlerin özgüvenini arttıracaktır. Şimdi incelenecek olan Kramnik – Ivanchuk partisinin, ne denli önemli olduğunu kendi mağlubiyetim üzerine yaptığım analizler sırasında daha iyi anlayabilecektim.

GM Vladimir Kramnik (2715) – Vassily Ivanchuk (2700)

Novgorod 1995, [D52]

1 Af3 Af6 2 c4 c6 3 Ac3 d5 4 d4 e6 5 Fg5 Abd7 6 e3 Va5

Farklı bir hamle sırasıyla Cambridge – Springs Varyantı’nın ana konumuna ulaşıldı.

7 cxd5 Axd5 8 Vd2

Ghane – Ataman, 1-0 partisinin aksine, 7 cxd5 devamyolunun ana hamlesi 8 Vd2 hamlesidir.

8…Fb4 9 Kc1 (D)

9…h6!

Şahın konumunun belirlenmesinden önce, filin yalnızca şah kanadında hareket edebilmesini sağlayan önemli bir hamle. Rutin bir şekilde oynanacak olan 9…0-0?! şüpheli olurdu: 10 a3! Fxc3 11 bxc3 Vxa3 12 e4 A5f6 13 Fd3 ve gelişim üstünlüğü sayesinde beyazlara avantajlı olarak.

10 Fh4 c5 11 a3 Fxc3 12 bxc3 b6!

Siyahlar sürekli olarak şahının konumunu …0-0 hamlesiyle belirlemeyi erteliyor. Ayrıca c8-filinin sıkıntısı bu kuvvetin b7-karesinden geliştirilmesi ile ortadan kaldırılacak ve merkezde ciddi bir baskı oluşturulabilecekti.

13 e4 A5f6 14 Fd3 Fb7 (D)

15 d5!

Etkili bir piyon fedası. Amacı 15…exd5?! yanıtına karşılık 16 e5! hamlesiyle siyah atı zor durumda bırakmaktır: 16…Ae4 17 Fxe4 dxe4 18 Vd6 g5 19 Axg5! ve beyazlara kazanarak. Zor durumlarda ortaya koyduğu ilginç fikirlerle tanınmış bir büyükusta olan Ivanchuk da verdiği tepki ile satrançseverlerin kendisinden olan beklentilerini boşa çıkartmıyordu.

15…c4!!

Tüm varyantın ayakta kalmasını sağlayan taktik yanıt. Şimdi 16 Fxc4 hamlesi e4-piyonunu korunmasız bırakırken, biraz önceki siyah karelerden mat fikrini sürdürmeyi hedefleyen 16 Fb1 hamlesi de yeterli olmaz: 16 Fb1 exd5! 17 e5 Ae4 18 Fxe4 dxe4 19 Vd6 Vc5!. Bu defa, c5-karesi vezirin kullanımına boşaltılmış ve beyaz vezirin h4-filiyle ortaklaşa bir şekilde siyah karelerden şahı sıkıntı altına alma girişimi etkisizleştirilmiştir. Bu olanak sayesinde Ivanchuk konumunu toparlamayı başarıyordu.

16 dxe6 cxd3 17 exd7+ Axd7 18 Vxd3 g5!

Siyahlar …Ac5 hamlesiyle e4-piyonunu düşürmeyi hedefliyordu, ancak bu hamleye verilecek olan Vd6 yanıtı bizlere bir kere daha merkezdeki şahın siyah karelerde yaşadığı sıkıntıyı hatırlatırdı. Dolayısıyla, siyahlar öncelikle h4-filinin e7-karesine göz dikişini ortadan kaldırıyordu.

19 Fg3 Ac5 20 Vd6 ½

Birçoğumuz için erken verilmiş bir beraberlik kararı olabilirdi, ancak beyazlar piyonun alınması sonrasında file dokunamayacaktı: 20…Ac5 21 Vc7 0-0! 22 Vxb7 Ac5 (bu defa sıkıntı yaşayan merkezdeki beyaz şah oluyordu) 23 Vc6 Ad3+ ve siyahlara üstünlükle. Dolayısıyla beyazların 22 Vxb7 hamlesi yerine, ‘önce şahın güvenliği’ deyip 22 0-0 hamlesini ortaya koyması bizlere aşağı yukarı eşit olan bir konum sunardı.

Bu ‘köşeli parantez’i kapattıktan sonra tekrar partimize dönebiliriz…

8…Fb4

…Va5-Axd5 hamleleriyle ortaya konmuş olan plana, doğru bir şekilde sadık kalarak.

9 a3 Fxc3+ 10 bxc3 (D)

Kasparov, Bacrot gibi oyuncuların antrenörlüğünü yapmış olan GM Dorfman’ın tabiriyle konumdaki ilk kritik an. Beyazlar merkezde insiyatif ve tahtada gelişim üstünlüğü elde etmek amacıyla bir piyon feda etti; fakat, bunu kabul edip etmemek siyahların tercihinde.

10…0-0?!

Fedayı reddetmenin yanlışlığının yanı sıra siyah şahın konumunun erken belirlenmesi, beyazların konumun gereksinim duyduğu doğru planı kurmasına yardımcı olmaktadır. Verilmiş olan bu yanlış kararda, Kramnik – Ivanchuk, Novgorod 1995 ½ partisindeki benzer yaklaşımın (fedanın reddedilmesi gerektiği düşüncesi) izleri olduğunu söylemeliyiz. Bazen ön bilgilerimiz de bize ihanet edebiliyor, öyle değil mi? Şimdi beyazların hızlıca konumunu geliştirirken, siyahların Cambridge – Springs Varyantı’nın yanlış oynanması nedeniyle sıklıkla karşımıza çıkan vezir kanadı kuvvetlerinin gelişimsizliğine tanık olacağız.

11 e4 A5f6 12 Fd3 h6?! 13 Fxf6 Axf6 14 0-0 (D)

Böylelikle beyazlar tahtanın her bölgesinde üstünlük elde ettiler. Dikkate değer bir nokta da, siyahların g5-karesinin kontrolünü sağlamak amacıyla yaptığı 12…h6 hamlesi sonrasındaki taş kırışmasının, siyah atı önemli d7-karesinden etmiş olmasıdır. Bu durum, Cambridge – Springs Savunması’nın ana amaçlarında dile getirdiğimiz c8-filinin sıkıntısını çözme konusuna da darbe vurmaktadır: d7-karesindeki atın yokluğunda, siyahların ortaya koymak istediği …e5 ya da …c5 piyon sürüşlerinin uygulanması da güçleşmiştir.

14…Kd8 15 Ve2 Ad7 16 e5 Vxa3

Partinin üzerinden belli bir zaman geçtikten sonra kendimi, fedayı kabul edecek olduktan sonra acaba neden en başta kabul etmediğim sorusuna yanıt aramaktan alıkoyamıyordum. Bir plandan, bambaşka bir plana geçmek genellikle tempo kayıplarına neden olmaz mıydı? Bu özgün konumda da, zaten gelişim sıkıntısı içinde bulunan siyahların daha da zaman kayıpları içerisine girmesi, kendisi açısından pek hayırlı olmayacaktır.

17 Ad2!

Taşların yeniden konumlandırılması adına yapılmış tematik, fakat oldukça etkili olan bir manevra. Zaten beyazlar 16 e5 hamlesi ile e4-hanesini atının kullanımı için boşaltmıştı, ki böylelikle kendisi f-piyonunun önünü de en etkili şah hücumu için açmış olacaktı. Siyahlar çaresizce ‘yaratıcı manevra arayışları’ içerisine girerek baskı altındaki şahını korumaya çalışıyordu.

17…Af8 18 Ae4 Ve7 19 f4 b6 20 Kf3 c5 21 Kg3 Fb7 (D)

En sonunda siyahlar vezir kanadındaki kuvvetlerinin sıkıntılarına çözüm getirmiş gibi görünüyordu, ancak sizce de biraz geç kalınmamış mıydı?

22 Af6+ Şh8 23 Vg4!

Ağır taşların da şah kanadına yerleştirilmesi sonrasında siyah şah çaresiz kalıyor.

22…Ag6

22…g6 hamlesi de pek yardımcı olamazdı: 23 Vh4! h5 24 Vg5 Şg7 25 Axh5+ ve 26 Vxe7 beyazlara kazanarak. Partinin rutin bir şekilde ilerleyen devamı, herhangi bir yoruma ihtiyaç duymuyor.

24 Fxg6 fxg6 25 Vxg6 gxf6 26 Vxh6+ Vh7 27 Vf6+ 1-0

Cambridge – Springs Varyantı’ndan ‘övgüyle’ söz edildikten sonra bu şekilde bir mağlubiyeti sizlerle buluşturmak gerçek bir çelişki gibi. Ancak GM Portisch’in de dediği gibi, “Kötü açılışlar yoktur, ancak ve ancak kötü oynanmış açılışlar vardır.”

Ben de Macar büyükustanın düşüncelerini taşıyarak, nereden hata yaptığım konusunda ve acaba beyazların bu girişimci yaklaşımına karşı nasıl bir tepki ortaya konması gerektiği hakkında masa başı analizlere daldım. Ancak 8 Kc1 devamyolunun daha önceden çok fazla oynanmamış olması, maalesef beni analizlerimde baş başa bırakıyordu…

Ivanchuk’un 9…h6! fikri

10 bxc3 hamlesindeki konumun mücadeledeki ilk kritik konum olduğundan sizlere bahsetmiştim. Gerçekten de bu noktaya kadar tarafların az – çok normal hamleleri ortaya koyduğundan söz edebiliriz. Dolayısıyla siyahların ilk hatası 10…0-0 hamlesi olmalıydı. Peki şimdi önümüzdeki alternatifler nedir? Elbetteki devamında …Axc3 tehdidini de ortaya koyan 10…Vxa3! hamlesi.

10…Vxa3! (D)

Böylelikle siyahlar …Axc3 tehdidini ortaya koyarak rakibinin temel fikri olan e4-piyon sürüşünü biraz olsun geciktiriyordu. Şimdi beyazların olası 2 tepkisi bulunuyor ve bunları teker teker inceleyeceğiz:

A) 11 Vc2

B) 11 Vd2

A) 11 Vc2 (D)

Temel anlamda c3-piyonunu koruma hedefini ortaya koyan bu hamleyle beyazlar, aynı zamanda Vc2-Fd3 şeklindeki vezir – fil bataryasını hazırlayarak kuvvetlerini şah kanadına zaman kaybetmeden yönlendirmeyi hedefler. Şimdi ise karşımıza Ivanchuk’un Kramnik karşısında ortaya koyduğu etkili plan çıkıyor.

11…h6!

Rok atılmadan önce, siyahlar rakibinin filinin f4-karesini kullanamamasından ötürü (12 Ff4?! Axf4 sonrasında beyazlar bozuk bir piyon yapısıyla baş başa kalır), filin tek bir bölgede hareket etmesini istemektedir. Bunun yanı sıra g5-karesinin kontrolü beyazların elinden alınmış ve birazdan karşılaşacağımız vezir – fil bataryasının h7-piyonuna baskı yapması da engellenmiştir. Ancak, 11…h6 hamlesinin tarafımca (!) işaretiyle ödüllenmesinin bambaşka bir sebebi vardır.

12 Fh4 0-0

Önce şahın güvenliği.

13 Fd3

Diğer alternatifler ne olabilirdi:

A1) 13 Fe2

Beyazlar fazla girişimci bir yaklaşım ortaya koymadan açılışa devam etmek isterlerse siyahların eşitlik yolunda biraz olsun rahatladığını görüyoruz. Ancak yine de siyahların vezir kanadı kuvvetlerinin pasif kalması risklerini akılda bulundurarak dinamik bir savunma ortaya koyması gerekiyor.

13…e5!

c8-filinin sıkıntısı bir kere daha piyonu geri vererek çözme fikriyle

14 dxe5 Ke8 15 Fg3 Ac5

Bir sonraki hamlede …Ff5! tehdidiyle.

16 0-0 Vb3 (D)

Bu alternatif devamyolunda beyazların şah kanadındaki piyon çoğunluğuna karşılık, siyahların da vezir kanadında piyon fazlasına sahip olması; ayrıca, c8-filinin sıkıntılarının çözülmüş olması sayesinde siyahların rahatlıkla oynanabilir bir konuma ulaştığını görmekteyiz.

A2) 13 e4

13…Af4 14 Fg3 Ag6 15 Fd3 e5 16 0-0

Beyazların 16 dxe5 hamlesi ile materyal dengeyi tercih etmesi çok mantıklı olmazdı, çünkü bu halde siyahlar halen oyundışı kalmış olan vezirini 16…Vc5 hamlesiyle tempolu bir şekilde oyuna katabilirdi.

16…Ve7 17 Ka1 Ke8 (D)

Benko Gambiti’nde siyahların elde ettiği şanslara benzer bir şekilde, beyazlar da açık a-b dikeyleri üzerinden yaptığı baskı ve merkezdeki hakimiyeti sayesinde önemli bir kompansasyon elde ettiler. Ancak yine de siyahların durumu oynanabilir olarak nitelendirilebilinir.

Tekrar ana varyanta dönecek olursak…

13 Fd3 (D)

Görünüşe göre beyazlar normal gelişim hamleleriyle feda ettikleri piyona karşı önemli bir kompansasyon elde edeceklerdi. Fakat siyahların da karşı oyun olanakları olduğu akıldan çıkarılmamalı.

13…e5!

Materyal üstünlüğe sahip olan tarafın en temel avantajı, bu üstünlüğünden en uygun zamanda vazgeçip daha rahat bir konum elde edebilmesidir. Burada da siyahlar, partinin başından beri yaşadığı c8-fili sıkıntısını c8-h3 diagonalini açarak çözmeyi hedefliyor. Ayrıca, d4-karesine uygulanan baskı dolayısıyla e4-sürüşünün yapılması az da olsa güçleştirilmiştir.

14 Axe5

Alternatif 14 dxe5 hamlesi de siyahların mücadeleyi rahat bir şekilde sürdürmesine izin verirdi: 14…Ac5 15 0-0 Axd3 16 Vxd3 Vc5 17 Kfd1 Ke8 ve beyazlara ancak hafif bir üstünlükle.

14…Axe5 15 dxe5 (D)

İşte şimdi 11…h6! hamlesinin önemi daha net bir biçimde anlaşılacaktı.

15…Ab4!

Gerçek bir buluş, öyle değil mi! GM Nunn’ın tabiriyle BTD (Boştaki Taşlar Düşer)! Şimdi h4-karesindeki filin korunmasız duruşu, siyahların konumda hızlıca üstünlüğü ele geçirmesini sağlıyordu: 16 cxb4? Vxb4+ 17 Vd2 Vxh4 ve siyahlara üstünlükle. Dolayısıyla, beyazların sonraki birkaç hamlede ortaya koyacağı tepkiler zorunludur.

16 Fh7+

Bu ara şah da beyazlara yardımcı olamıyor.

16…Şh8 17 Vd2 Şxh7 18 cxb4 Ke8 19 Fg3 Ff5 (D)

Böylelikle siyahlar c8-filinin sıkıntısını çözdüğü gibi, aynı zamanda d-dikeyindeki oyunu ve vezir kanadındaki piyon çoğunluğu gözetildiğinde avantajlı bir konum elde etmiştir. Böylelikle 11 Vc2 hamlesine ve takibindeki fikirlere karşı çözüm üretmeyi başarmıştım. Şimdi ise sıra, f4-karesinin kontrolünü sağlayarak, e4-merkez ilerleyişini daha ciddi bir şekilde destekleyen 11 Vd2 hamlesine gelmişti…

B) 11 Vd2 (D)

Her alternatifte olduğu gibi, bu hamlenin de artı ve eksi noktaları bulunuyor: artık Vc2-Fd3 bataryasından söz edemeyeceğiz, fakat siyahların olası …h6-sürüşleri karşısında filin h4-karesine gitmesinden sonra bile d2-vezirinin f4-karesini kontrol etmesi, beyazlara birçok durumda …Af4 tepkisiyle karşılaşmadan e4-sürüşünü ortaya koyma fırsatını veriyordu.

11…h6!

Herşeye rağmen!

12 Fh4 e5!

Az önce belirttiğimiz gibi, beyazlar e4-sürüşünü …Af4 tepkisiyle karşılaşmaksızın ortaya koymayı hedefliyordu. Bu nedenle siyahlar bu defa ‘önce şahın güvenliği’ prensibinden vazgeçerek …0-0 hamlesini erteledi ve beyazların merkezine karşı saldırı oluşturmaya başladı.

13 e4 Af4 14 Axe5

Dikkate değer diğer seçenekler olan 14 dxe5 ve 14 Fg3 hamleleri de incelenmelidir:

14 dxe5 Ag6 15 e6! (en sınayıcı fikir bir kere daha materyalin geri verilerek üstünlüğün arttırılması hedefini taşıyordu) 15…fxe6 16 Fg3 e5!? 17 Fc4 Ab6 18 Fa2 Ve7. Bu devamyolunda siyahlar beyaz karelerde ciddi sıkıntılar yaşıyor gibi görünmesine karşın, gelecek olan …Fe6 hamlesi kendisini baskıdan kurtarmaktadır.

14 Fg3 Ag6 15 Fd3 0-0 16 0-0 Ke8 ve beyazlara kompansasyon ile.

14…Axe5 15 dxe5 (D)

Elbetteki 15 Vxf4 hamlesi 15…Ag6 yanıtına kaybederdi.

15…g5!?

d8-karesinden mat tehdinin pasif …Ae6 hamlesiyle kesmek yerine ‘karşı – vuruş’ felsefesiyle oynanmış bir hamle. Ancak siyah şahın sıradışı durumu dolayısıyla, 15…g5 hamlesi şu an için ancak enteresan olarak nitelendirilebilir. Burada da Kramnik – Ivanchuk partisinin izlerini görmekteyiz, öyle değil mi?

16 Fg3 Fg4

Az önceki aktif karşı şans arayışı planına sadık kalarak.

17 Fxf4 Kd8!

Bu tip etkili ara hamlelerden kim hoşnut olmaz ki?

18 Vc2

18 Ve3 hamlesi adeta ‘hara – kiri’ olurdu: 18…gxf4! 19 Vxf4 Vxc3! 20 Kxc3 Kd1#

18…gxf4 (D)

ve tamamen belirsiz bir konumla. Böylece artık 9 a3!? piyon fedasına karşı hazırlıklıyız! Belki de böyle açılış çalışabiliriz, ne dersiniz? Kendi maçlarımızı analiz edip, kendi hatalarımızdan dersler çıkararak…

Cambridge – Springs Varyantı’nın nadir rastlanan bir devamyolu için bile bu kadar açıklama yapmamız, kusursuz bir açılış hazırlığı yapabilmenin hayli emek gerektirdiğini ortaya koyuyordu. Ancak, hangi konuda çaba sarfetmeden sonuç bekleyebiliriz ki? Yazımı noktalarken, GM Yermolinsky’nin The Road to Chess Improvement (Gambit Publications, 1999) isimli eserinden bir alıntı yapmak istiyorum:

“Satranca başlayalı 20 yılı aşkın bir süre olmuşken – o zamanlar 28 yaşındaydım – oyunumda bir gelişme olmadığını farketmek gerçekten de üzücüydü. İlham kaynağı arayışları içerisinde, Alekhine’in (en beğendiğim oyuncu) ve Botvinnik’in (en az sevdiklerimden) çalışmalarında da bulabileceğiniz tavsiyeyi uygulamaya karar verdim: kendi oyunlarımızı çalışmak. O gün bugündür, oynamış olduğum tüm partiler tarafımca derinlemesine analiz edilmiştir.”

Geçtiğimiz köşedeki soruların cevapları aşağıdaki şekildedir:

Etüd: 1 Aa5+ Şc3 (1…Şa3 2 Fc5+ Şa2 3 Ka4#) 2 Kb4!! Vg8 (2…Şxb4 3 Ac6+, 2…Vxb4 3 Fd2+) 3 Kb3+! Vxb3 4 Fd2 +-.

Kombinezon: 1 Af6 Ad5 (1…Ag4 2 Vg6 Axf6 3 Af7+ Şg8 4 Axh6+ Şh8 5 Af7+ Şg8 6 Axd8 +-) 2 Fxd5 exd5 3 Vg6 Vg8 4 Vh7+ Vxh7 5 Af7# 1-0

Mat Problemi: 1 Kb6! cxb6 2 c3 b5 3 Şc5 b4 4 cxb4# 1-0

Bir sonraki Analiz köşesinde görüşünceye dek hoşçakalın, satrançla kalın!

Hazırlayan: FM Alper Efe ATAMAN