Haberlere dön
1 Eylül 2014Adana, 01 Eylül 2014
IO&IA Tahsin AKTAR
tahsin.aktar@tsf.org.tr
Beraberlik Zamanı
FIDE Kuralları 9.1.a, oyuncuların, oyun sırasında aralarında anlaşarak berabere yapmalarının özel koşullarını organizatörlerin belirleyeceğini düzenler. Organizatörler bu türden beraberliğe özel koşul koyabilecekleri gibi bir özel koşul ve sınırlama getirmeyebilirler. Bu durumda oyuncular oyun sırasında istedikleri zaman aralarında anlaşarak oyunu berabere bitirebilmektedir.
Önceden belirlenmiş bir hamle sınırlaması sonrasında yapılacak anlaşmalı beraberliğe ilişkin düzenleme 2009 yılından bu yana uygulanmaktadır. Uygulama üzerinde zaman zaman tartışmalar olmakta, hakemlerin verdikleri kararlar karşısında oyuncular veya yöneticiler anlamsız tartışmalara girmektedirler. İtiraz kurullarına taşınan durumların da olduğu gözlenmiştir. Daha önceki yazılarda uygulamanın ne şekilde olacağına değinmiştim. Ancak, 41. Olimpiyatta da konunun tartışma yaratmış olması nedeni ile bir kez daha ele almanın bizim sporcularımız, antrenörlerimiz ve hakemlerimiz için yararlı olacağını düşünüyorum.
Organizatörler, yönerge esasları doğrultusunda, anlaşmalı beraberliğin örneğin 30 hamle sonrası yapılabileceği hükme bağlamış olsun. (Bu hamle sayısı tercihinin değişken bir sayı olduğunu unutmayalım) Uygulamanın hakemler ve oyuncular açısından tartışma yaratmaması için yönerge yazımında kullanılacak sözcüklerin seçimi özenli olmalıdır.
Örneğin şöyle:
"...FIDE Satranç Kuralları 9.1.a uyarınca, her iki oyuncu için de 30 hamle tamamlandıktan sonra anlaşma yolu ile beraberlik geçerlidir..."
Burada önemli nokta 30 hamlenin her iki oyuncu için de tamamlanmış olması vurgusudur. Beyaz oyuncu 30 hamleyi tamamlamadan önce beraberlik önerisini yaparak hamlesini tamamladığı süreç sonrasında siyah oyuncunun bu öneriyi kabul ederek beraberlik yapmaları yönergeye aykırıdır. Siyah renk ile oynayan oyuncu da 30. hamleyi tamamlayacaktır. Hakemler sınırlandırılmış beraberlikler karşısında duyarlı davranmalıdır. Her iki oyuncu için de sınırlandırılmış hamlenin tamamlanarak aşılıp aşılmadığını kontrol etmelidirler. Aşılmadığını görmeleri durumunda sonucu kabul etmeyerek (skoru tescil etmeyerek) oyunu devam ettirmeleri doğru karar olacaktır.
Bazı uygulamalarda, yukarıdaki örnekten devam edecek olursak, beyaz oyuncunun 31. hamlesini yapması, notasyon kağıdında bu hamlenin gösterilmesi koşul olarak ileri sürülmekte ve oyuncuların buna uymaları istenmektedir. Kanımca anlamsız bir koşul ile karşılaşan oyuncular itiraz etmekte haklıdırlar. Böylesi bir uygulama hakemlerin de işini güçleştirmekte, oyuncular ile anlaşmazlığa düşülebilmektedir. 30 hamle her iki oyuncu tarafından tamamlanarak hamle beyaz oyuncuya geçtiğinde oyuncu hamlesini yapmadan rakibine beraberlik önerebilmektedir. Siyah oyuncunun da bu öneriyi kabul etmesi durumunda, 9.1.b(1) ve (2) de tanımlandığı biçimde beraberlik önerisinin nasıl yapılabileceğine bakılmaksızın beraberlik geçerli olabilmektedir.
Önemli bir uygulama da (hamle sınırlaması sonrasında yapılacak anlaşmalı beraberliği düzenleyen hamle sınırı her iki oyuncu tarafından da aşılmadan) oyuncular tarafından 9.2 uyarınca sav ileri sürmeleridir. Rakip oyuncu 9.1.b(3) e göre bu savı bir beraberlik önerisi olarak kabul ederek beraberliği kabul ettiğini hakeme bildirse bile, hakem, sınırlandırılan hamle aşılmamış olduğundan dolayı inceleme masasında 9.2 savının geçerliliğini mutlaka incelemelidir.
Hakem arkadaşlar ile katıldığım bir söyleşide şöyle bir soru gelmişti. "...Hocam hakemin oyun masası başında gözlerinin önünde 9.6.a uyarınca 25, 26, 27, 28, 29. hamlelerde, 5 kez tekrarlanmış hamle olması durumunda 30 hamle aşılmadığı için beraberliğe hükmedemeyecek miyiz?..." Aman dikkat! (yukarıdaki anlatımda olduğu gibi) burada söz konusu oyuncuların oyun sırasında aralarında anlaşmalarının nasıl düzenlendiğidir. 9.6.a başka bir hüküm maddesidir. 9.1.a uygulaması tek başına çok sade bir uygulama olup sadece 9.2 ile ilişkilendirilebilir kanısındayım. (Söyleşinin sonrasında sorunun bir senaryo olarak ve konuyu geliştirmek için bilinçli biçimde sorulduğunu anlamıştım)
Sağlıklı Kalınız.
