Haberlere dön
27 Mayıs 2014Adana, 27 Mayıs 2014
IO&IA Tahsin AKTAR
tahsinaktar@tsf.org.tr
Ters Duran Kale
Değişikliğin Öyküsü (7)
Bu gün çok değerli Hocam, büyüğüm, hemşerim Kahraman Olgaç'ın aramızdan ayrılışının yıl dönümü. Kendisini sevgi ve saygı ile anıyorum. Işıklar içinde yat Hocam.
Temmuz 2014 de uygulamaya girecek değişen FIDE kuralları üzerine yazmaya devam ediyorum.
FIDE'nin değişen ve yeni oluşturulan kuralların tanıtımı için uluslararası satranç hakemleri (IA) ile gerçekleştirdiği çalıştayda öne çıkan konulara değinmeyi bu yazıda da sürdürüyorum.
Değişen kurallar dizinine bakacak olursak, 6.2.e ve 8.1.e de "... saat ayarlaması engelli bir oyuncunun saati üzerinde uygulanmayacaktır..." denilerek engelli oyuncular için yeni düzenlemelere yer verildiğini görürüz. 4.9 ve ilgili maddelerde hamle yapılması, saate basılması, notasyon yazılması ile ilgili olarak engelli oyuncudan süre düşülmemesi ve gerekli ise bir yardımcının kabul edilebileceği maddenin özünde vurgulanmaktadır. Burada takdir ve değerlendirme, oyuncunun engelinin niteliği, şekli hakemin kararına bırakılmış durumda. Örneğin bacağı kırık bir oyuncunun da yazı yazacak kadar masaya yaklaşamayacağı düşünülürse notasyosyon yazmaya engelli sayılabileceği görüşü etrafında buluşuluyor.
11.2.c de hakemin izin vermesi durumunda, oyunların oynandığı alana hakem veya oyuncu olmayan kişilerin de girebileceğine yer veriliyor. Maddenin bu bölümünü, hakemlerin güçlük yaşayabileceklerini düşündüğüm yeni bir uygulama olarak görüyorum. FIDE'nin hiçbir yazılı kaynağında oyun salonuna kimlerin girebileceğine ilişkin bir düzenlemeye rastlamıyoruz. Madde bu hali ile de hakemin anlayışına dayalı olarak karar vereceği izlenimi doğuruyor. Hakemlerin böylesi bir izlenim ile görev yapması, karar vermesi doğru değildir. Her ilde, her ülkede, hatta aynı organizatörün farklı etkinliklerinde farklı uygulamalara tanık olmak sorun yaratabilecektir.
Bu güne değin yazlı olmadan temel bir yaklaşım ile oyun salonuna girişler sağlanırken, bir kurala bağlamak adına atılan adımın yetersiz kaldığını düşünüyorum. Federasyonumuz, etkinliklerde izlenecek yolu belirleyerek, oyun salonuna ne zaman ve kimlerin girebileceğine ilişkin bir düzenleme getirerek hakemlerin madde üzerindeki uygulamalarına ışık tutmalıdır. Genel uygulamalar, akredite koşulları, giriş hakkı olabilecek kişiler bir kurala ve ayrı bir yönergeye bağlanmalıdır. Kimler VIP olarak akredite edilir, hangi tür basın görevlileri hangi etkinliklerde akredite edilir, hangi görev unvanına sahip organizasyon görevlileri bu haktan yararlanabilir gibi soruların yanıtları ışık tutacaktır. Ayrıca bu temel yönerge hükümlerinden nasıl yararlanılacağı, uygulama biçiminin her etkinlikte oyunculara, diğer katılımcılara yazılı olarak duyurulmasında yarar olacağı anlayışındayım.
Oyun salonu, oyunların oynandığı yer kavramları açık anlatım ile ele alınmalıdır. Bir salon düşününüz. Bu salon oyunların oynandığı yer olarak kabul edilir. Salona kimlerin alınacağı belirlenebilir. Ancak; aynı salonun içinde bir bant veya şerit ile satranç masalarının, oyunların oynandığı, oyuncuların yer aldığı alanı ayrıca belirler isek eğer, bu kez bant ile çevrilerek belirlenen alan oyunların oynandığı alan olarak kabul edilerek salon kavramına yeni bir yaklaşım getirilebilir. Bu durumda salona izin almaksızın her kes girebilirken, aynı salon içinde bant ile belirlenmiş alana 11.2.c uyarınca izin verilen kişiler girebilecektir. Bu ayrıntıya dikkat çekmek isterim.
Peki oyunların oynandığı yere kimler girebilecektir, girebilmelidir? Yaygın uygulamalardan yola çıkarak birkaç öneri sunabilirim.
Masada oynayan oyuncular, (oyunları biten oyuncular seyirci sayılır)
Akredite olmuş kaptanlar/antrenörler (belki de belirlenmiş saat dilimi için kısıtlamalar olabilir)
Akredite olmuş basın görevlileri (belirlenmiş saat diliminde)
Akredite olmuş VIP kart sahipleri,
Görevli hakemler,
Organizasyon görevlileri, yalnızca yarışma salonu için görevlendirilmiş diğer görevliler,
Ters Duran Kale
Çalıştayın konusu olmasa da süreç içerisinde tartışılan bazı konular da ele alınmış. 7.5.a ya değinilerek sıkça karşılaşılan son yataya 'ters duran kale' bırakılmasına ait bir bakış doğrulmuş. Hakemin ters duran kaleyi görmesi durumunda bu figürün 'kale' olarak düzelttirilmesini isteyeceği yorumu etrafında buluşulmuş. Hakem 7.5.b uyarınca terfi karesine geri dönmeyerek geçersiz hamle uygulamasından doğan bir ceza vermeyecek. Fakat ters duran kale, 'kale' olarak düzeltilinceye değin 3.3 de anlatıldığı gibi kale gibi oynamayıp örneğin vezir gibi de oynamış ise bu kez terfi karesine dönülerek 7.5.a.b uyarınca geçersiz hamle işlemi yapılacağı yorumuna ulaşılmış.
Anlatımın zorlama bir yorum olduğunu, göreceli bir uygulama olduğunu düşünüyorum. Oyuncu 3.3 e uygun olarak 'kale' gibi hamle yapacak türde bir niyet ve eğilim içinde ise kaleyi neden ters biçimde terfi karesine koysun ki? Kaleyi doğru biçimde koyar ve 3.3 e uygun olarak kale gibi oynar. Ters duran kale figürü belli ki oyuncunun elinde olmayan başka bir taşı simgelemektedir. Ayrıca kale figüründen başka bir taşı ergonomisi nedeni ile ters olarak kullanma olanağı da yoktur. Kale figürüne sahip taşın bu amaçla seçildiği çok açıktır. Dolayısı ile kaleden başka bir taş olarak niyet edildiğini ve niyet edildiği biçimde kullanılan bir taş olarak değerlendiriyorum. Niyet edilen taş ne ise o taş ile değiştirilmesine yardımcı olunmasının daha geçerli ve doğru olacağı anlayışındayım. 4.4.d ye sığınılarak terfi karesine kale dokundu diye bu taşın kale olarak terfi ettirilmesinin, 7.5.b uygulamasında yer verilen ceza uygulamasının da göreceli bir karar olduğunu söyleyerek.
Kurallarda açık biçimde yazılmamış konularda yorum geliştirilerek kural kılıfına sokulmasını, bu yol ile hakemlere kural kimliği ile sunulmasını doğru bulmuyorum. Yorumların bir dayanağının, güçlü kanıtlarının olmasını beklerim. "...hoca böyle dedi..." denilerek işin içinden çıkış yolu sağlanması hatalara yol açabilecektir. Hakemler her maddede başka maddeleri de düşünerek, başka maddeler ile ilintiyi kurarak yorum yapabilmeli ve karar verebilmelidir.
Sağlıklı Kalınız.
