Haberlere dön
23 Nisan 2014Adana, 23 Nisan 2014
IO&IA Tahsin AKTAR
tahsinaktar@tsf.org.tr
Geç Kalma Süresi ve Beraberlik
Değişikliğin Öyküsü (5)
Ulusal egemenliğimizin sembolü TBMM'nin kuruluşunun 94. yılı ve 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımızı kutluyor, özgürlük ve barışın egemen olduğu yarınlarda çocuklarımıza başarı dolu sağlıklı günler diliyorum.
Temmuz 2014 de uygulamaya girecek değişen FIDE kuralları üzerine yazmaya devam ediyorum.
Geç Kalma/Hükmen Yenik Sayılma Süresi
Oyuna geç kalma olgusuna prensip olarak öteden beri karşı durmuşumdur. Hangi spor branşında oyuncular oyuna geç başlayabilmektedir? Bir atlet tabanca atıldıktan sonra yarışa başlayabilir mi, bir yüzücü düdük sesinden sonra kulvara çıkabilir mi, bir boksör gonk sesinden sonra ringe gelebilir mi...? Bu örnekleri çoğaltmak olanaklıdır. Satranç oyununu bu olgunun dışında görmenin mantığı var mıdır? FIDE, satranç oyununun geleneğinde yer etmiş bu yaygın uygulama karşısında sürekli kural geliştirmek durumunda kalmıştır. Oyuncuların satranç tahtası başına geç kalmalarına çok sıkı ve bir o kadar da katı yaptırımlar uygulamıştır. Sıfır dakika uygulamasını kuralın özüne yerleştirirken, bu gün yapılan 'kuralı geliştirme' çabasında aynı kararlılığı ortaya koymuştur.
Kuralların 6.7 maddesi bu yeni durumu düzenliyor. Artık geç kalma olgusunu belleklerden silme adına 'geç kalma', tanım ve kural maddesi içinde kullanılmıyor. Daha yumuşak bir tanım olarak 'Hükmen Yenik Sayılma Süresi' gibi bir yeni tanım ile anılıyor. Uygulamadaki kurala göre "... satranç tahtasına turun başlamasından sonra gelen bir oyuncu, oyunu kaybeder. Burada tanımlanan geç kalma süresi, '0' (sıfır) dakikadır..." tanımındaki katı tutum 6.7.a da "... yarışma kuralları yolu ile önceden belirli bir hükmen yenik sayılma süresi belirlenir. Satranç tahtasına hükmen yenik sayılma süresinden sonra gelen bir oyuncu, oyunu kaybeder..." denilmiştir. Bu sürenin ne kadar olacağına organizatörlerin karar vereceği maddenin ruhunu, hüküm maddesini, oluşturur. Mevcut uygulamada "... yarışma kuralları ile farklı bir geç kalma süresi belirlenmişse..." şeklinde benzer bir madde bulunmaktadır. 6.7.b de bu sürenin, yine '0' dakika olarak seçilebileceği, farklı bir süre tanınmış ise yapılacak uygulamanın nasıl olacağına yer verilmiştir.
Organizatörler, yarışma yönergelerinde, 6.7.a uyarınca hükmen yenik sayılma süresinin tanınıp tanınmayacağını, böyle bir süre tanınmış ise bu sürenin ne kadar olacağını mutlaka belirtmelidir. Federasyonumuz da bu madde kapsamında bir tutum, politika oluşturarak hangi tür etkinliklerde nasıl bir uygulama yapılacağına karar vererek satranç topluluğuna duyurmalıdır.
Uygulamada, kuralın özünden kaynaklanan biçimde, hakemin geç kalma süresi karşısında ön alma hakkı öteden beri yer almaktaydı. Bir fark ile. '0' dakika uygulamasında hakem bu yönde bir ön alma hakkına sahip değilken, farklı bir süre tanınmış ise "... hakem bu yolda karar vermiyorsa..." denilmekteydi. Yeni geliştirilen kurala göre hangi süre tanınırsa tanınsın veya tanınmasın "... hakem aksi yönde karar vermedikçe..." denilerek katı tutumun biraz daha yumuşatıldığını anlıyoruz. Hükmen yenik sayılma süresi tanınsa da tanınmasa da geç kalan oyuncunun 'akıbeti', oyuncunun geç kalma gerekçesine göre hakem tarafından kararlaştırılabilecek.
Beraberlik
9. maddede, önceden de olduğu gibi, oyuncuların oyun sırasında anlaşarak beraberlik yapıp yapamayacakları, beraberlik yapabilecekler ise bunun koşullarına yer verilmektedir. Madde içeriğinde yazım ve anlatım düzenlemelerinin yanında önemli bir değişikliğe rastlıyoruz.
9.6 Aşağıdaki durumlardan biri ya da her ikisi birden oluşmuş ise oyun beraberedir.
a. 9.2.b de yer verildiği biçimde aynı konum peş peşe ve an az beş kez, her bir oyuncu tarafından yapılan birbirini izleyen hamlelerden oluşmuş ise,
b. her iki oyuncunun tamamlamış olduğu son 75 hamle içinde hiçbir taş alınmamış ve hiçbir piyon hareket etmemiş ise.
Çoğunlukla satranca yeni başlayan oyuncuların, turnuva sırasında, tekrarlanmış konum veya 50 hamle kuralına ilişkin yeterli bilgi birikimine sahip olmadıklarını oyunlarında görürüz. Oyunlar süresince hakemlerin bu durumda yapabilecek bir şeyleri yoktu. Şimdi var. Önemli diye adlandırdığım bu değişiklikte kesin hüküm yer almaktadır. Sıralanan koşullar gerçekleşmiş ise hakem oyuna karışacak ve oyunu berabere olarak bitirecektir.
Bu yeni uygulama karşısında oyunculardan, antrenörlerden oyun sırasında hatta 11.10 uyarınca maçtan sonra dahi itiraz gelmemesi için hakemlerin karar verme öncesinde notasyon kağıtlarının tam ve eksiksiz yazıldığından emin olmaları gerekecektir.
Sağlıklı Kalınız.
