Haberlere dön
8 Şubat 2012
Adana, 08 Şubat 2012
tahsinaktar@tsf.org.tr
Zorlama Kararlar
Zaman zaman kurallara ilişkin hayret verici yorumlar ile karşılaşıyorum. Dahası yarışmalarda da o yönde karar verildiğini duymuş olmak zorlama verilmiş kararlar olarak karşımıza çıkmış oluyor ne yazık ki. Hakemlerin, karar aşamasında, önlerindeki durum karşısında açıkça yazılmış bir kural maddesi yok ise olası en küçük anlatımı dahi kaçırmadan, tüm kural maddelerini karşılarına alarak ve birbirleri ile bağlarını kontrol ederek karara varmaları gerektiğini her ortamda belirttim, eğitimlerde dile getirdim. Dolayısı ile hakemler, önlerindeki durum karşısında salt ilgili kural maddesi üzerine yoğunlaşıp karar verirse olası sonuçları açısından itirazlara yol açılabileceği unutulmamalıdır.
Her kural manzumesi, anayasa, yasalar, yönetmelik ve uygulamaları düzenleyen metinler, bir bütünlük içerisinde yazılmış düzenlemelerdir. Birinci maddesinden son maddesine değin birbiri ile ilintili anlatımlar mevcuttur. Ayrıca, böylesi metinlerde ele alınan konu ile ilgili kurucu maddeler bulunmaktadır. O madde etrafında, kurucu maddenin mantığı ve önceliği etrafında, tamamlayıcı ve diğer maddeler yazılır. Kurucu felsefe her maddede gözlenmeli, izlenmelidir. FIDE kuralları da böyledir, satranç tahtası, tahta üzerindeki taşların şekli, taşların tahtada başlangıçtaki duruşu, bu taşların nasıl oynadıkları hep bir sıra ve anlayış gözetilerek yazılmıştır, böyle de okunmalı, yorumlanmalıdır. Bu anlayıştan uzak ele alınan maddeler zorlama kararlar verilmesine neden olacaktır.
Siyah karenin sağda olduğu satranç tahtası üzerinde, beyaz vezir beyaz karede olmak üzere, vezir önündeki piyonun çift sürülerek oyuna başlandığı fark ediliyor. Bu örnekten hareketle üretilmiş zorlama kararlar vardır. Konuyu kısaca ele alalım.
İlk bakışta salt kural maddesine bakarak karar verecek olursak hata yapmış olacağız. Kural maddesi (7.1.b) "... Bir oyun sırasında satranç tahtasının madde 2.1'e aykırı olarak yerleştirildiği fark edilir ise, o andaki konum doğru yerleştirilmiş bir tahtaya aktarılarak oyun devam ettirilir..." demektedir. Bu durumda taşları beyaz karenin sağ tarafta olduğu bir tahtaya taşıyıp oyuna devam etmemiz gerekmektedir.
Esas olarak madde 2.1 den hareket ile konu ele alınmalıdır. "... Satranç tahtası, iki rakip arasına beyaz renkli köşe karesi sağ tarafta olacak şekilde yerleştirilir... " Kuralı oluşturan temel madde, kurucu niteliğindeki madde budur. Doğru tahtaya 'taşınma' sonra düşünülecek maddedir (7.1.b). Bu maddeye göre taşındığımızda, madde 2.3 e göre hatalı diziliş karşımıza çıkar. Başlangıç konumuna aykırı dizilişlerde ne yapılacağı da madde 7.1.a da ele alınmış durumdadır. "... Bir oyun sırasında, başlangıç konumu yanlış dizilmiş olarak oyuna başlandığı fark edilirse, oyun iptal edilir ve yenisi oynatılır..."
Bu durumda hakem, ilk bakış ile 7.1.b maddesini uygulayacak olsaydı hatalı karar vermiş olacaktı. Özetle kurucu madde önce satranç tahtası, sonra taşlar ve bu taşların şekilleri, daha sonra taşların dizilişi ve sonra da taşların nasıl oynadığıdır.
Zorlama
Şimdi de bu durumda alınmış zorlama karara bakalım. Verilen kararda önceliğin taşların dizilişine (madde 2.3) verildiğini göreceğiz. Taşların dizilişi doğru, vezir kendi renginde. 2.1 e göre doğru tahtaya taşınılacak ve oyun devam edecek. Nasıl mı? Doğru tahtaya taşlar 2.3 e göre doğru dizilecek, (şah ile vezir de taşınma sırasında doğru yerlerine gidecek) d4 oynatılarak oyun bu aşamadan devam edecek. (Ortada doğru tahta olmadan dizilişin doğru olduğunu ileri sürerek 7.1.b ye hükmetmek ne kadar doğrudur?)
Bana çeşitli ortamlarda yöneltilen sorular için "... ben böyle düşünüyorum... " diyerek yanıtlamaya gayret gösteririm. Doğrusu da budur. Ayrıca, yaşanmış, bir hakem tarafından karar verilmiş durumlar için de 'tescil - fetva' makamı imiş gibi bir yaklaşım doğuracak yanıt ve yorumlardan da uzak durmaya gayret gösteririm, eğer konu temelden yoksun değilse. (Bu konuda yanıt veren, çeşitli yorumlar yapan, ders veren arkadaşlarıma da böyle öneriyorum.)
Yukarıdaki 'Zorlama Karar' karşısında da 'ben böyle düşünüyorum'. Doğru tahtaya (2.1), taşlar doğru dizilerek (2.3), oyun baştan, yeniden başlatılacaktır (7.1.a).
Sağlıkla kalınız.
Tahsin AKTAR
