Haberlere dön
13 Ekim 2010
Rusya'nın Khanty-Mansiysk kentinde düzenlenen 39. Satranç Olimpiyatları sona erdi. Satranç severler ağız birliği edercesine, ev sahibi ülke adına oynamaya başlayan GM Karjakin'in yokluğunda şampiyonluğa ulaşmış Ukrayna'nın başarısını konuştu. Övgüler gerçekten de yerindeydi; lakin şampiyonluğu her zamankinden daha fazla önemseyen Rusya, son iki olimpiyat şampiyonu Ermenistan ve Avrupa Şampiyonu Azerbaycan gibi ülkelerin önündeki birincilik tarihi bir başarı olarak nitelendirilmeli.
Birkaç gün kadar önce ise, uluslararası satranç sitelerinde Azerbaycan Takımı'ndaki kadro sıkıntısı kendine yer buldu. Bazı anlaşmazlıklardan ötürü 2009 Avrupa Şampiyonası'ndaki Azerbaycan - Hollanda maçının GM Stellwagen karşısındaki galibiyetiyle şampiyonluğun kahramanı olan GM Vugar Gashimov kadroya dâhil edilemedi ve Azerbaycan ancak 12. olabildi.
Bu yaşananların gölgesinde, 39. Satranç Olimpiyatları'nın en dikkat çekici karşılaşmalarından birisini sizlerle paylaşmak istiyorum. GM Motylev - GM Radjabov partisi, siyah taşlarla oynayan oyuncunun kazanmak için ne denli çaba sarf ettiğini gözler önüne seren bir mücadele. Partiyi inceledikten sonra, benimle aynı görüşte olup olmadığınızı lütfen sorgulayın...
Dünya satrancının önde gelen büyükustalarından GM Motylev ve GM Radjabov...
GM Alexander Motylev (2694) - GM Teimour Radjabov (2748)
39. Satranç Olimpiyatları, Khanty-Mansiysk / Rusya 2010, [C48], (Ataman, A)
1 e4 e5 2 Af3 Ac6 3 Ac3 Af6
Dört At Açılışı bizlere II. Dünya Satranç Şampiyonu Lasker'in ünlü Satrançta Sağduyu isimli eserinde belirttiği "açılışta fillerden önce atlar" sözünü hatırlatır.
4 Fb5
Partideki hamle kadar sık rastlanan diğer seçenek 4 d4 ile merkezin açılmasıdır: 4 d4 exd4 (4...Fb4 varyantı, incelemekte olduğumuz partideki gibi tahtada keskin konumlar yaratır) 5 Axd4 (5 Ad5!? ilginç olmakla birlikte doğru oyunu karşısında siyahlara çok fazla sıkıntı yaşatmaz) 5...Fb4 6 Axc6 bxc6 7 Fd3 d5 8 exd5 cxd5 9 0-0 0-0 10 Fg5 c6 11 Vf3 Fe7 vs... GM Emre Can, bu devamyolunun ülkemizdeki uygulayıcılarının başında gelir.
4...Ad4
Eninde sonunda konumdaki simetrinin ortadan kalkması kaçınılmaz bir gerçekti. Siyahlar piyon yapısının bozulmasına izin vermemek ve b5-karesindeki fili anlamsız bırakmak adına, c6-atını henüz gelişmemiş taşlar da varken, ikinci defa oynatıyor. e5-piyonunun boşta bırakılması ise fil çifti üstünlüğünü sağlayacak ...Axb5 fikri dolayısıyla çok önemli değildir. Örnek bir varyant: 5 Axe5 Ve7 6 f4 Axb5 7 Axb5 d6 8 Af3 Vxe4+ 9 Şf2!? Ag4+ 10 Şg3 Vg6!? 11 Ah4 Vh5 12 h3 Vxb5 13 hxg4 g5! 14 fxg5 Ve5+ 15 Şf2 Vd4+ =. Bu gibi karmaşık devamyolları, 1 e4 e5 hamleleriyle başlayıp, İspanyol Açılışı ve Petroff Savunması dışında kalan sistemlerin bütününe niçin 'Açık Oyunlar' dendiğini gösterir.
5 Fc4 Fc5
Bir önceki hamledekine benzer düşüncelerle, siyahlar e5-piyonunun savunulması yerine gelişimi tercih ediyor. Ancak bu defa beyazlar rakibinin 'rest'ini gördü.
6 Axe5 Ve7 7 Af3 (D)
f7-piyonunun alınması beyazlara somut bir üstünlük vaat etmez: 7 Fxf7+?! Şf8 ve devamında ...d6-sürüşü beyazlara sıkıntılı bir konum verir. 7 Axf7 hamlesi ise, nispeten daha iyi olmasına karşın 7...Kf8 tepkisi sonrasında öngörülmesi zor karmaşık pozisyonlar yaratır: 8 0-0 b5!? (8...Kxf7 9 e5! devamyolu merkezdeki siyah şahın problemlerini ortaya koyar; örnek bir devamyolu: 9...Ag8 10 Ad5! Vd8 11 c3 Ae6 12 d4! ve beyazlar merkezdeki etkili ve ilerlemiş piyon zinciri sayesinde üstündür) 9 Axb5 Axb5 10 Fxb5 Vxf7 11 d4 a6 12 Fe2 Fe7 13 e5 Ad5 14 c4 Af4 15 Ff3 Kb8 16 d5 ve belirsizlikle. Ulaşılan son konumda beyazların taşa karşı ciddi bir kompanzasyonu olduğu görülse de, partinin henüz 7. hamlesinde böylesi keskinliklere girişebilmek büyük hazırlıklara ihtiyaç duyar. İşte bu nedenlerle daha sağlam 7 Af3 dönüşü tercih edilmiştir.
7...d5!?
Siyahlar mücadelenin ruhuna uygun bir biçimde, c8-h3 çaprazını açabilmek adına ikinci piyon fedasını yapıyor. Bu tip bir yaklaşımda bulunmak, her iki oyuncu için de, karşılaşmanın zorlu geçeceğinin işaretçisi. Beyaz taşlarla oynayan GM Motylev, henüz oyunun ilk safhasında rakip taşların baskısını hissetmek zorunda kalırken, Azeri GM Radjabov'un da bu noktadan sonra materyal kayıpları kompanse edebilmek adına çok ince oynaması gerekecek.
8 Fxd5
En iyi tepki. 8 Axd5 seçeneği 8...Vxe4+ 9 Ae3 Fg4 devamyoluyla siyahların baskısını önemli ölçüde arttırmasına izin verirdi.
8...Fg4 9 d3 0-0-0
Kuvvetlere en hızlı bir şekilde görevler yüklemek, siyahların oyundaki stratejisi. Böylelikle b7-piyonu korunduğu gibi, daha da önemlisi a8-kalesi en hızlı bir şekilde d-dikeyinden oyuna katılmıştır.
10 Fe3
Beyazlar için bir diğer makul seçenek 10 Fb3 hamlesi gibi görünüyor. Bu durumda siyahların siyah-renkli kareler oyununa bel bağlaması muhtemeldir: 10...Fxf3 11 gxf3 Ad7 12 Fe3 Vh4 ve siyahlar f-dikeyindeki f3-f4 gibi zayıf haneler karşısında oyun ararlar.
10...Axd5 11 Axd5 (D)
11...Kxd5!
İlkeli oyun! Rakibin hafif taşlarını açmazda bırakmak adına, siyahlar materyal kayıpları göze alıyor. Satrançta var olan bir kanı, bir plana başladıktan sonra ona sadık kalmanın doğru bir düşünce olduğudur. İncelediğimiz mücadelede de, siyahlar sahip olduğu inisiyatifi sürdürmek adına yapmış olduğu fedalarla planına sadık kalıyordu.
12 exd5 Ke8 13 0-0N
Yaşanmış olan bunca karmaşıklığa karşın, partideki yenilik 13 0-0 hamlesidir. 2006 yılındaki Genç Ustalar Turnuvası'nda GM Vallejo Pons - GM Dominguez, 1/2 partisinde 13 c3 hamlesine rastlarız. Bu mücadele de oldukça ilginç konumlara sahne olur: 13 c3 Axf3+ 14 gxf3 Vh4 15 Şd2 Kxe3! (D)
Vezir ve fil çifti üçlüsü, işbirliği içerisinde olmayan beyaz taşlar karşısında yeterli oyunu sağlayacak. 16 fxe3 Vf2+ 17 Şc1 (17 Ve2?? Fxe3 18 Şd1 Fxf3-+) 17...Fxf3 18 Ve1 Fxe3+ 19 Şb1 Fxh1 20 Vxh1 Ve2 21 a4 Vxd3+ 22 Şa2 Vc4+ =.
Partiye geri dönecek olursak, beyazların son hamlesiyle şahını şah kanadında güvenlik altına almaya çalıştığını görüyoruz. Ancak bozuk piyon yapısı, beyazların bu doğal amacına ulaşmasını oldukça güçleştirecektir.
13...Fxf3
e3-filinin açmazdan çıkması nedeniyle artık bu alış zorunluydu.
14 gxf3 Fd6!
Siyahlar şah kanadı piyon yapısının bozulmasından ilk olarak zayıflayan b8-h2 çaprazı ve özellikle de h2-karesi üzerindeki baskısı ile yararlanıyor. Elbette ki, 15 Fxd4?? hamlesi kaybederdi: 15...Vh4 ve mata çare yok.
15 f4 Vh4
Siyahlar kuvvetlerini rakip konumun zayıf bölgesi olan şah kanadına hızla yığıyor.
16 Şh1
16 c3 g5! 17 cxd4 gxf4 devamyolu kale öndeki (!) beyazlar için çok iç açıcı görünmediğinden, GM Motylev Şh1-Kg1-Kg2 manevrasıyla h2-karesi zayıflığını savunmaya çalışıyor.
16...Vh3 17 Kg1 Af3 18 Kg2 (D)
Böylece siyahların saldırısının ilk aşaması savuşturulmuş görünüyor. Dolayısıyla GM Radjabov'un yeni kaynaklar bulmaya ihtiyacı var.
18...g5!
Harika bir hamle! Rakip şah karşısında hatlar açılması, başarılı bir hücumun 'olmazsa olmaz'larındandır. g2-kalesi ve e3-filinin kısıtlı hareket kabiliyeti karşısında, siyahlar b8-h2 diyagonali ve g-dikeyini açmaya yönelik ciddi bir hamle yaptı. Bu fikir karşısında ise, beyazların aktif savunma yöntemlerine başvurması gerekiyordu.
19 c4 gxf4 20 Va4 Şd8 21 c5
Mücadele daha da keskin bir boyut kazanıyor. Eğer siyahlar şah kanadı hücumunu yenileyemezse, bu defa hücum sırası beyazlara geçecek ve kendisi açık bir üstünlük elde edecektir.
21...Ah4 22 Kag1
Zorunlu bir tepki daha. g2-kalesinin olası hamlelerinde parti hemen sona ererdi: 22 Kg7 fxe3 -+.
22...Fe5
Hücum silahlarının azalması sebebiyle, siyahlar materyal kazançları yerine inisiyatifin sürdürülmesini önemsiyor. Bu noktadaki 22...Axg2 hamlesi 23 cxd6 Axe3 24 dxc7+! Şxc7 25 Vxf4+ ve takiben 26 fxe3 varyantı dolayısıyla beyazlara kazanç bir konum sunardı.
23 Fxf4 Axg2 24 Kxg2 Vf3 25 Fxe5? (D)
24 hamle boyunca savunma konumunda kalmış olan GM Motylev için bile makul hamleleri bulabilmek oldukça yorucu olmuş olmalı. Keza, 25 Fg3 hamlesi açık g-hattını kapatarak siyahları beraberlik yapmaya zorunlu bırakırdı: 25...Fxg3 26 hxg3 Vxd5 (26...Ke1+ 27 Şh2 Vh5+ 28 Vh4! devamyolunun son hamlesi Rus büyükustanın hesap sırasında kaçırdığı hamle olmalı; ulaşılan kale finalinde ancak beyazlar kazanca zorlayabilir) ve eşit bir konumla.
Tekrar 25 Fxe5? (D) hamlesine geri dönelim:
25...Kxe5 26 Vh4+ f6!
g5-karesinin kontrolünü sağlayan anahtar fikir. ...Ke1+ ve ...Kg5 fikirlerinin her ikisi birden savuşturulamaz.
27 h3
Son sıra matını engellemenin tek yolu.
27...Kg5 28 Ve4 Vxh3+ 29 Şg1 f5! (D)
Beyaz vezirin a8-h1 uzun çaprazında güvenli bir karesi olmaması partinin kaderini tayin ediyor. Her zaman kritik olan ince hesabın daha da önem kazandığı muhteşem bir hamle dizisi.
30 Kxg5 fxe4-+
Partinin geri kalanı GM Radjabov düzeyindeki bir oyuncu için ancak teknik bir meseleden ibarettir.
31 dxe4 Vh6 32 Kg8+ Şe7 33 b4 Vf4 34 Kg3 Şf6 35 Ke3 Şe5 36 a3 h5 37 Şg2 Vg4+ 38 Şh1 a6 39 Şh2 h4 40 a4 Vd1 41 Kh3 Şxe4 42 Kxh4+ Şf3 0-1
Gerçekten de nefes kesen bir parti. Siyahlar, oyunun başından itibaren rakip karşısında riskler aldı, yaklaşımı ödüllendirildi ve bu karşılaşmada gerçek bir takım oyuncusu oldu.
Kanımca satrançta takım oyunculuğu en iyi şu sözlerle tanımlanabilir: elde edeceği sonuçtan bağımsız, elinden gelenin en iyisini yapmaya çalıştığını takım arkadaşlarına mücadelesiyle hissettiren sporcudur takım oyuncusu. ELO başarısı, masa derecesi, ardı ardına siyah taşlarla oynamak gibi kaygıları gütmeden, yalnızca takımın alacağı sonuç önemlidir takım oyuncusu için.
Azerbaycan Milli Takımı'nda neler yaşandı, bilemiyoruz. Zaten bilsek de bu bizlerin konusu olmamalı.
Önemli olan, satranç yaşamımızda elimizi taşın altına koyarak, yapacağımız hamlelerle, ortaya koyacağımız eserlerle, yetiştireceğimiz öğrencilerle ya da vereceğimiz kararlarla takımın parçası olabilmek! Ülkemizde yükselen bir değer olan satrancın ancak ve ancak böylelikle hak ettiği yerlere geleceğini bir an olsun bile unutmadan!
Bir sonraki Analiz Köşesi'nde görüşünceye dek hoşça kalın, satrançla kalın!
Not: Aslında bu yazı, masa derecesi kaygısıyla Çeşme'de düzenlenen 2004 Avrupa Kulüpler Kupası'nda son tur oynamak istemeyen benim için bir özeleştiridir...
Hazırlayan: FM Alper Efe ATAMAN
