Haberlere dön
11 Temmuz 2006Merhaba Değerli Satrançseverler,
Bundan önceki iki köşe yazımda, Milli Takımımız’ın Olimpiyatlardaki kadrosunda bulunan 2 genç ustamızın Avrupa Bireysel Satranç Şampiyonası’ndaki partilerini incelemeye çalışmıştım. Bu kez biraz daha farklı olarak, bundan tam 60 yıl önce oynanmış, kanımca gerçek bir klasik olan bir partiye göz atacağız. 7. Dünya Satranç Şampiyonu Vasilly Smyslov, geri kalmış piyon konusunda hepimize ileriki satranç mücadelelerimizde yararlanabileceğimiz öğretici bilgiler verecek.
Vasilly Smyslov – Arnold Denker Smyslov-Denker (180.32 KB)
S.S.C.B. – A.B.D, Moskova 1946, [B24], (Ataman, A)
1 e4 c5 2 Ac3
Kapalı Sicilya, Smyslov’un satranç kariyeri boyunca kendisini beyaz taşlarla güvende hissetmesini sağlayan açılışlardan birisidir.
2…Ac6 3 g3 g6 4 Fg2 Fg7 5 d3 e6
Siyahların son hamlesiyle uygulamak istediği fikir, …d5 sürüşünü tempo kaybetmeden, bir defada yapma isteğidir. Normal devamyolu olan 5…d6 hamlesiyle bu planın uygulanması mümkün olamayacaktı. Ancak satranç tarihine ‘oyunsonu virtüözü’ olarak ismini yazdırmış Smyslov’un yanıtı, rakibini ince bir yanıt vermeye zorluyor.
6 Fe3 Ad4?!
Fakat Amerikalı büyükusta, partinin oynandığı dönemde moda olan, ancak şüpheli olarak değerlendirebileceğimiz bir varyanta giriyor. Halbuki 6…d6 hamlesi (hatta belki de 6…b6 bile!) daha iyiydi.
7 Ace2!
İşte bu! Beyazlar d4-karesindeki atı bulunduğu noktadan sökmek için c-piyonunun önünü, taktik temalardan da faydalanarak, boşaltıyor. 7...Axe2 8 Axe2 Fxb2 9 Kb1 devamyolu sonrasında beyazlar piyonu geri alırdı, çünkü 9...Va5+? 10 Fd2 Vxa2 11 Kxb2! Vxb2 12 Fc3 varyantında beyazlar taş kazanırdı. Bu ve buna benzer manevralardan, yıllar sonra oynanmış diğer partilerin analizlerinde bile ‘Smyslov manevrası’ olarak söz edilmesi, incelemekte olduğumuz partinin önemini bizlere bir kere daha göstermektedir.
7...d6 8 c3 Ac6 9 d4 cxd4 10 Axd4!
Şimdi birçoğumuzun ilk olarak 10 cxd4 yanıtını vermeyi aklımızdan geçirdiğini söylersek, pek de yanılmamış oluruz. Ancak konuma daha derin bakacak olursak, Smyslov’un hamlesinin d-piyonunu zayıflatacak olmasından dolayı çok daha kuvvetli olduğunu görürüz. d-piyonu bu konumda filin ‘geleneksel Kirpi’ konumlarından farklı olarak e7-karesi yerine g7-hanesinde bulunması dolayısıyla biraz daha zayıftır.
10…Axd4 11 Fxd4 e5?! 12 Fe3
Şimdi bir an için durup konumsal bir değerlendirme yapacak olursak, d6-karesindeki geri kalmış piyonun (ve doğal olarak d5-karesinin zayıflığının) pozisyonu beyazlar açısından avantajlı yaptığını görüyoruz. ‘Smyslov’u Smyslov yapan’ ince oyunu sayesinde bu avantajın giderek büyüdüğüne birazdan tanıklık edeceğiz. Siyah şahın henüz merkezde olması dolayısıyla ...d5 piyon sürüşünün yapılması henüz mümkün görünmüyor.
12…Ae7 13 Ae2 0-0 14 0-0 Fe6 15 Vd2 Vc7
15...d5? 16 Fc5 sonrası piyon düşerdi.
16 Kfc1!
İnanılmaz derinlik içeren bu hamlenin başına ‘!’ işaretini koymaktan kendimi alıkoyamadım. Beyazların bu ‘gizemli kale hamlesi’ ile uygulamak istediği fikir, 17 c4 piyon sürüşüyle siyahların ...d5 sürüşünü imkansız kılmak ve dolayısıyla d5-karesini ‘sonsuza kadar’ zayıf bırakmaktır. Smyslov’un bu fikrini önleyecek olan 16...b5 yanıtı ise, yıllar sonra Dvoretzky’nin metodik bir şekilde eserlerinde değindiği ‘iki zayıflık’ prensibi dolayısıyla mümkün değildir: 16...b5 17 a4! a6 18 Kd1! ve siyahların d6-piyonunu koruması için etkili bir yöntemi yoktur. 18...Kfd8 19 axb5 axb5 20 Kxa8 Kxa8 21 Vxd6 devamyolunda d6-piyonu düşerken, 18...Kad8 19 axb5 axb5 20 Ka7 devamyolu da taş kazanacaktı. Siyahların oluşan konumlarda hem d6-piyonunun, hem de a-hattının zayıflığını aynı anda savunamadığını görmekteyiz. Bir taşla iki kuş! Gizemli kale hamlesi ve iki zayıflık prensibi. Bir ‘analizci’, tek bir hamleden daha ne bekleyebilirki?
16...f5
Kendisi de çok kuvvetli bir usta olan Denker, konumdaki tehlikelerin farkında olduğu için pozisyonu bir nebze olsun karıştırmak istedi. Fakat tabii ki Smyslov’u dize getirmek bu kadar kolay olmamalı.
17 c4 fxe4 18 Ac3!
Konumsal üstünlüklerin somut bir hal kazanmasında her zaman taktiklerin rolünün büyük olduğunu görüyoruz.
18...Af5 19 Axe4 Axe3 20 Vxe3 h6
g5-karesinden yeni sıkıntılar yaşamamak adına.
21 Kd1 Kfd8 22 Kac1 Kac8 23 b3 b6
Herşey çok güzel, fakat bu iyi konum nasıl daha iyi hale getirilebilir? Bu soruya en güzel yanıtı veren de 7. Dünya Şampiyonu’ndan başkası değildir.
24 Ac3! Ve7 25 Fd5!
Ünlü satranç yazarı Jeremy Silman, konum değerlendirmesi yapılırken ‘dengesizlik’ kavramının aslında en önemli faktör olduğundan makalelerinde defalarca söz etmiştir. Doğrudur, bu düşünceden farklı görüşleri savunan birçok satranç ustası olmuştur. Ama yine de Smyslov’un yaklaşımı Silman’ın tezi için gerçek bir örnek: beyazlar rakibinin konumunda yeni sıkıntılar yaratabilmek adına, kuvvetli filini rakibinin beyaz-renkli fili ile değişerek beyaz karelerde ciddi sıkıntılar yaratmayı hedefliyor. Böylece d6 ve d5 noktalarındaki zayıflıkların yanı sıra bir de beyaz karelerde sıkıntılar oluşacak. ‘İyi at – kötü fil’ senaryolarından bahsetmeme gerek var mıdır, bilemiyorum.
25…Şh7 26 Fxe6 Vxe6 27 Kd3 Kc7 28 Kcd1 Kf7 29 Ae4 Ff8 30 Kd5 Vg4 31 K1d3
Böylece rakibinin taktiksel tuzağına düşmeyen Smyslov, konumdaki insiyatifin tamamen kendisinin elinde olduğunu rakibine göstermiştir. 31 Axd6? Fxd6 32 Kxd6 Vxd1!+ devamyolunda beyazların işinin daha zor olduğunu görmekteyiz.
31…Fe7
31...Ve6 32 Vd2 (Alekhine’in manevrası!) 32...Kfd7 33 c5!.
32 Axd6 Fxd6 33 Kxd6 Kdf8 34 Vxe5!
Bu fikir sayesinde siyah şahın birkaç hamle sonra tahtanın ortasında kaldığını göreceğiz.
34…Kxf2 35 Kd7+ K8f7 36 Kxf7+ Kxf7 37 Kd8 Kg7 38 Ve8 g5 39 Vh8+ Şg6 40 Kd6+ Şf7
Forse hamleler dizisinden sonra siyah şah kalenin önünü keserek kendi konumunun daha da pasif bir görünüm almasına neden oldu. ‘Çıplak’ beyaz şah karşısında ise en ufak bir sıkıntı yaratılamıyor. Kalan kısımda herhangi bir enteresan durum söz konusu olmadığı için hamleleri yorumsuz veriyorum.
41 Vxh6 Vf5 42 Kd1 Vc5+ 43 Şg2 Ve7 44 Kf1+ Şg8 45 Vf6 Ve8 46 Vf5 g4 47 Kf2 Ve7 48 Vd3 Kg5 49 Ke2 Vf8 50 Ve4 Kg7 51 Vd5+ Vf7 52 Ke6 Vc7 1-0
Yararlanılan Kaynaklar:
· 50 Essential Chess Lessons, FM Steve Giddins, Gambit Publications
· How to Reassess Your Chess, IM Jeremy Silman, Siles Press
Son olarak yazımı, yaklaşık 1.5 yıldır öğrencim olan Cankut Emiroğlu’nun 2. Dünya Okullararası Satranç Şampiyonası’nda 11 Yaşaltı Gurubu’nda elde ettiği 1.’likten dolayı duyduğum mutluluğu sizlerle paylaşarak noktalamak istiyorum. Bu başarısında hiç kuşkusuz başta Emiroğlu ailesi olmak üzere, Cankut’a satrancı sevdiren ve satrancını geliştirmesinde katkıda bulunan sevgili Ozan Çapan ve Abdullah İlhan’ın, Selanik’te kafile başkanlığını yapan FM Yakup Bayram hocamızın, İş Bankası Süper Ligi’ndeki takımı olan Konya Selçuk Üniversitesi Spor Kulübü’nün emekleri çok büyük. Türkiye Satranç Federasyonu’na kendisine ve diğer genç yeteneklerimize bu imkanı verdikleri için teşekkür ediyorum.
Bir sonraki Analiz köşesinde görüşünceye dek, hepinize satranç dolu günler dilerim.
Hazırlayan: FM Alper Efe ATAMAN
