Haberlere dön
7 Mart 2007Don Sandalio için piyonlar, filler, atlar, kaleler, vezirler ve şahlar onları hareket ettiren insanlardan daha canlıdır. Ve hiç kuşkusuz böyle düşünmekte haklıdır.
Sormayın, görür görmez anladım o tanıdık takımın bir üyesi olduğunu.
Kendi geleneğinin klasik bir örneği, tipik bir benzeri olduğunu.
Farklılıkları yok muydu ? Hayır tabii ki vardı ama, bildiğimiz ana unsurları yerli yerinde duruyordu işte.
Tam tahmin ettiğiniz gibi, Nabokovun dengesiz Büyükustası Lujin yahut Zweigın kırılgan aristokratı Dr. Bsine çok yakın bir isimden, Satranç Ustası Don Sandaliodan söz ediyorum.
İspanyol diktatör Franconun faşizminde yaşama talihsizliğine uğramış, ve ömrünü onun Falanjistlerinin gözetimi altındayken tamamlamış yazar akademisyen Miguel De Unamunonun, Satranç Ustası Don Sandalionun Romanı, satranç ve edebiyat severler için farklı lezzetler vaat ediyor.
Hiç kuşku yok ki, her üç yazarın da, tıpkı yarattıkları karakterler gibi, çok yakın özellikleri var.
Neredeyse aynı çağda, neredeyse aynı kültür coğrafyasında yaşadılar.
Benzer acıları paylaştılar.
Bu yüzden olsa gerek satrançla harmanlanmış, kardeş anti-kahramanları birbirlerine çok yakın tarihlerde kaleme aldılar.
Satrancı, benim Don Sandaliom gibi, adeta dinsel bir tören gibi anlamak insanı iyinin ve kötünün çok ötesine götürür.
Antropofobi, yani insanlardan kaçma hastalığına tutulmuş, dünyanın en aptal adamını, hiç aptalca bir laf etmeden ve hiçbir aptallık yapmadan ölen adamdır diye tarif eden ama aynı zamanda, insanın aptallığının sonu yok sözlerini günlük bir bedduayı tekrarlar gibi tekrarlayan, tuhaf bir yazarın mektuplarından oluşuyor öykümüz.
Bu novellanın, yani uzun öykünün, en ilginç kişiliği, ismini sıkça duyduğumuz ancak kendisiyle bir türlü tanışamadığımız satranç ustası Don Sandalio Cuadrado y Redondo kuşkusuz. (Cuadrado y Redondo, kare ve yuvarlak anlamlarına geliyor aynı zamanda)
Satranç tahtasından bir an olsun kafayı kaldırıp, edebi lezzetler almak için, Mıguel De Unamunonun kitabını okumakta fazlasıyla yarar var, benden söylemesi.
*"Satranç Ustası Don Sandalio'nun Romanı", Miguel De Unamuno,Çeviri : İsmail Yerguz, Sel Yayıncılık, Mart 2007, 78 Sayfa, 6 YTL
Murat KUL
