Haberlere dön
25 Ocak 2007
Karşıyaka’dan Merhabalar,
Uzun bir zaman sonra yeni Analiz köşe yazısı ile karşınızdayım. 2-3 gün sonra Kemer’de başlayacak olan Yaş Grupları Şampiyonası’nın arifesinde, satranç camiamızın büyük kısmını oluşturan genç satrançseverler ve ailelerinde heyecan dorukta. Sadece bu organizasyonla değil, turnuvanın ardından yine aynı ortamda oynanacak olan İş Bankası Süper Ligi ve 20 gün sonrasındaki Türkiye Birinciliği dolayısıyla satranç gündemimiz çok yoğun olacak. Şimdiden bu turnuvalarda boy gösterecek olan tüm sporculara ve satrançseverlere başarılar dilerim.
Köşemize bu defa uzun bir aradan sonra, yine bir bayan satranç oyuncusu güzel partisiyle konuk olacak...
IM Irina Krush
1999 yılı, Oropesa Del Mar’da Yaş Grupları Dünya Şampiyonası düzenleniyor… Şimdi A – Milli Takım sporcularımızdan olan, o zamanlarda 18 Yaşaltı Grubu’nda mücadele eden Umut Atakişi, zorlu bir Grunfeld mücadelesi sonrasında siyah taşlarla ünlü bayan rakibini dize getirmeyi başarmış ve pek de başarılı bir turnuva geçirmeyen Türk kafilesine moral kazandırmıştı. O partideki rakibi olan A.B.D.’nin en popüler bayan sporcularından IM Krush, dünya çapındaki ününü ise, yanılmıyorsam o dönemde oldukça meşhur olan Zone.Com websitesinin 1999 yılında düzenlediği Garry Kasparov – Dünya’ya karşı maçındaki rolüne borçlu. Kendisinin 10…Ve6!? enteresan yeniliği sayesinde (kalite fedası fikriyle) satrançseverler oldukça zevkli bir mücadeleye tanıklık etmişlerdi.
İşte bu popüler sporcunun güncel bir partisi karşınızda. Oyuncular arasındaki ELO farkına dikkatinizi çekerek, bu partiyi sürekli olarak UKD, ELO kaygısı güden genç satrançseverlere adıyorum. Söz sırası hamlelerde, iyi seyirler!
IM Irina Krush (2449) – GM Vladimir Akopian (2700)
Gibtelecom Masters 2007, [E45], (Ataman, A)
1 d4 Af6 2 c4 e6 3 Ac3 Fb4 4 e3
Nimzo – Hint Savunması’na karşılık verilen sağlam devamyollarından birisi. Bu varyantta beyazlar genellikle, Fd3 – Age2 şeklinde devam ederek, f-piyonun önünü tıkamak istemezler. Böylelikle, kendisi merkezin kontrolü iddiasında bulunabileceği f3-e4 manevraları için hazırlıklı olurdu.
4…b6
Genellikle e4-karesinin kontrolünü uzaktan fil ve at ile sağlamayı hedefleyen siyahların temel yaklaşımlarından birisi olan siyahların son hamlesinin, burada en popüler seçenek olduğundan söz edemeyiz. 4…c5 5 a3 Fxc3+ 6 bxc3 Ac6 devamyoluyla Hübner Varyantı’na girilmesine günümüzde daha sık rastlanır. Bu durumda beyazlar merkezde devasa bir piyon yapısı kurmasına karşın, siyahlar da beyazların c-dikeyindeki zayıf piyonlarından özellikle de c4-piyonuna …Fa6-Aa5 ile baskı kurmak isterdi. Özet olarak, tarafların karşılıklı şanslarının bulunduğunu söyleyebiliriz.
5 Age2
Bu ise beyazların elindeki bir diğer fikirdi. c3-karesinden yapılacak alışlar sonrasında bingeç piyonlarla kalmak istemeyen beyazların şimdiki fikri, a3 ve siyahların alışını Axc3 ile yanıtlamaktır. Fakat kendisinin bu amacına ancak ve ancak filin yolunu kapatarak ulaşabilmesi nedeniyle, konumun hala dengede olduğunu söylersek yanılmış olmayız.
5…Fa6
Fischer Varyantı.
6 a3 Fxc3+
Siyahların 6…Fe7 ile filini saklı tutması da mümkündür, çünkü beyazlar da f1-filini oyuna katabilmek adına 1 tempo daha kaybetmek zorunda kalacaktı.
7 Axc3 d5 8 Fe2 dxc4!?
c4-karesinden bir piyon kazanıp, bu üstünlüğün üzerine yatmak amacıyla. Ancak, merkezin tamamen beyazların kontrolüne bırakılmış olması sebebiyle, GM Akopian’ın fikri kendisi için bazı riskler taşıyordu.
9 e4 (D)
9…Ac6
d4-piyonuna baskı kurup, tempo kaybetmeden atı c4-piyonunu savunabileceği a5-karesine yönlendirerek.
10 Fe3 Aa5 11 Vc2 0-0
‘Önce şahın güvenliği’. Özellikle keskin mücadelelere girişmeden önce şahın güvenliğinin sağlanması, yararlı bir uygulamadır.
12 Kd1
Rakip vezirle aynı hatta, d-dikeyinde konumlanan beyaz kale; böylece siyahların …c5 gibi rahatlatıcı piyon sürüşlerini güçleştirmeyi hedefliyordu. Ancak daha da önemlisi, biraz sonra daha net bir şekilde ortaya çıkacak olan kanat hücumu planına girişmeden önce, beyazların merkezi stabilize etmek istemeseydi. Kanat hücumlarına karşı verilecek merkezden karşı yanıtlar çok büyük tehlike arz ettiğinden, IM Krush çok doğru bir şekilde öncelikli olarak merkezi sabit hale getirmek istemişti.
12…Ad7 13 h4! (D)
Siyah kuvvetlerin vezir kanadında, kritik bölgeden uzaktaki bölgede kalmış olduğunu farkına varan beyazlar, hiç vakit kaybetmeden şah kanadında korkusuz bir saldırı başlatıyordu. h-piyonunun kendisinin ilerlemesiyle siyah şahı güç bir durumda bırakmanın yanı sıra, bu hamleyle beyazlar tematik Kh3 – Kg3 manevrasını da hazırlıyordu. Beyazların ortaya koyduğu yaklaşımın benzerlerini, daha önce GM Sokolov – GM Polgar 1-0, 2003 partisinde de görmüştük. 12. hamlenin notlarında belirttiğimiz üzere, kanat hücumlarına verilecek en iyi yanıt genellikle merkezden karşı saldırıdır, ki bu düşünceler kuvvetli büyükustanın sonraki birkaç hamlesinin temel dayanağı olmaktadır.
13…Fb7 14 h5 h6 15 Kh3!
Şahın merkezde olması nedeniyle, beyazların hücumuna vakit kaybetmeden girişmesi gerekiyordu.
15…f5 (D)
İşte 13…Fb7 hamlesinin arkasındaki fikir buydu: siyahlar sabit görünüme sahip beyaz merkezini Reti-vari bir şekilde uzun çaprazdan filin baskısının piyon sürüşleriyle desteklenmesi ile yıkmak istiyordu. Ayrıca ortaya konan …f4 fikri sayesinde, Kg3 hamlesi de geçici olarak engellenmiştir.
16 d5!?
Tematik piyon sürüşünün temel amacı, zayıflamış e6-karesine baskı uygulamak ve beyazların konumu üzerinde ciddi sıkıntılar yaratmaya başlayan b7-filini tekrar oyun dışında bırakmaktır. Ancak şahının merkezde kalması sebebiyle durumun o kadar da basit olmadığını düşünüyorum. IM Krush’ın tüm partiyi yukarıda bahsettiğimiz benzer mücadeledeki beyaz taşlarla oynayan GM Sokolov gibi oynaması da hayli enteresandır. Bu nedenle klasik partilerin yanı sıra güncel partilerin analizi çok önemlidir, öyle değil mi? Ortaya konmuş yeni fikirler, bizler için çoğu zaman esin kaynağı olabilir.
16…f4 17 Fxf4 exd5
Tabii ki 17…Kxf4 hamlesi, taşı geri kazanan 18 dxe6! hamlesiyle yanıtlanırdı.
18 Fe3 c6?!
Ancak son hamle, sürekli olarak aktif bir yaklaşım sergilemesi gereken siyahlar için pasif bir hamle oldu. Filin daha etkili bir şekilde kullanılabileceği 18…dxe4 19 Axe4 Ve7 20 Fxc4+ Axc4 21 Vxc4+ Kf7 devamyolu biraz daha iyiydi, ancak GM Akopian muhtemelen piyon fazlalığından hemen vazgeçmek istemedi.
19 exd5 Ve8 20 Kg3 Şh8 (D)
Siyahlar e-f dikeylerini açmaya başarmış olmasına karşın, hafif taşları olan at – fil ikilisinin hala oyun dışında kalmış olması, ibreyi beyazların lehine çevirmekteydi. Sıkça rastladığımız teorik mücadelelerin aksine, tarafların kendi yaratıcılıkları ile baş başa kaldıkları bu tip konumlarda küçük hatalara çok sık rastlanır. Ancak IM Krush, sözlerimin aksine harika bir hamle daha ortaya koyuyordu.
21 Ae4!
Etkili fedayla beyazlar, c3-hanesini daha etkin bir şekilde kullanılabilmesi adına vezire bırakıyor, ki böylelikle a1-h8 çaprazına (özellikle de g7-hanesine) uygulanan baskı arttırılabilecektir. Aynı zamanda e4-karesindeki at da d6-hanesini kontrol edecek. Şimdiki konumda beyazların üstünlüğünün nedeni ise, tamamen hafif taşlarının daha etkin konumlarından kaynaklanmaktaydı.
21…cxd5 22 Vc3
Az önce söz edilen planın devamı.
22…Ae5 23 Ad6 Ve7 24 Axb7 Axb7 25 Kxd5 (D)
Birkaç ince fikir sayesinde beyazlar kazanca yakın bir konum elde ettiler. Ancak, özellikle de tecrübeli bir rakibe karşı, kazanç konumların kazanılması çok güçtür öyle değil mi? Satranç oynamanın en güç taraflarından birisi de bu olmalı: yapacağımız en ufak bir hata, bir çuval inciri berbat edebilir.
25…Kae8
Siyahlar da çalışmayan taşlarını oyuna katarak doğru bir yaklaşım sergiliyordu.
26 f4?!
g7-hanesinin zayıflığından hemen faydalanmak adına, ancak şahın zayıflığı karşısında siyahların etkili karşı oyun şansları bulunuyordu.
26…Vh4! (D)
Aktif g3-kalesini pasifize ederek. Bir anda tahtadaki tablo yeniden değişmektedir.
27 Şf2 Kf5 28 b4
Anlaması ilk bakışta oldukça güç olan bu hamlenin temel fikri, siyahların d3-karesi üzerindeki kontrolünün yok edilmesi (geçerken alma sonrasında) ve b7-atının oyundışında bırakılmasıdır. Ancak şu bir gerçek ki, siyahlar zayıf şah karşısındaki baskısıyla mücadelede yeterli karşı oyun şansları elde ettiler.
28…cxb3
Bu alışın uygulanmaması, b7-atını sonsuza dek mücadele dışında bırakabilirdi.
29 Ff3
Aşağı yukarı zorunlu, g7-karesine baskı uygulama fikri yenilenmek isteniyorsa, f-dikeyindeki açmazın ortadan kaldırılması zorunludur.
29…Ac5?
Dorfman’ın oyunortası teorisine göre hatalar en sık mücadelenin kritik anlarında yapılırdı. Bu konumda incelediğimiz partinin kritik anıydı. Siyahların kesinlikle, b7-atını iyileştirme hususunda aceleci davranmaması ve 29…Ag4+ hamlesini ortaya koyması gerekiyordu. Ancak çok karmaşık varyantta tarafları anlayışla karşılamak gerekir. Yine de siyahlara avantajlı devamyolundan söz etmeliyiz: 29…Ag4+ 30 Fxg4 Kxd5 31 Fe6! Kg5! 32 fxg5 Ae6 (Teşekkürler Fritz 9 :)). e4 – f5 karelerinin her ikisinin birden savunulması mümkün olmadığından siyahlar bu durumda avantajlı olurdu.
30 Fxc5 bxc5 31 Kxe5 Kexe5 32 fxe5 Kg5 33 Fd1 Kxg3 34 Vxg3 (D)
Karmaşıklıklar ortadan kalktı ve beyazlar bir alet fazla. Ancak özellikle de hayli ilerlemiş b3-geçer piyonunun varlığı konumu dengede tutmaktadır.
34…Vd4+ 35 Şe1 Ve4+ 36 Şd2 b2 37 Fc2 b1=V 38 Fxb1 Vxb1 (D)
Tüm yaşananlar sonrası herşeyin tekrar normale dönmesi inanılmaz, değil mi? Hayatın benzerliklerinin tahtada yaşanması sebebiyle, satrancı yaşamın bir aynası olarak nitelendiriyorum. Şimdi beyazlar e-geçeri sayesinde partiyi kazanabilecekler mi, onu göreceğiz.
39 Vf4 Va2+ 40 Şe1 Şg8 41 Ve4 Vxa3 42 Vd5+ Şh8?!
Siyahlar muhtemelen devamlı kişlerle karşılaşmak istemedi, fakat bu yaklaşım şahın geçer piyondan çok uzakta kalmasına neden oluyordu.
43 e6! (D)
Geçer piyonlar sürülmelidir! Ağır taş finallerinde sonuca, materyalden çok, piyonların ilerlemiş olup olmadıkları ve şahlarının konumu etki eder. Şimdi beyazların yapması gereken, rakip kişlerden kurtulabileceği bir noktaya şahını taşımasıdır, ki daha sonra ilerlemiş geçer piyonu kendisine tam puanı kazandırabilsin.
43…Ve3+ 44 Şd1 c4 45 Vd8+ Şh7 46 e7 Vg1+ 47 Şc2 Vxg2+ 48 Şc3 Vf3+ 49 Şb4!
Siyah piyonların varlığı, beyaz şahın daha rahat saklanmasını sağlıyordu. IM Krush bu tip hamlelerle vezir finallerinin inceliklerini çok iyi bildiğini gösterdi. Kim bilir, belki de bu tecrübesini, benzer bir finalin yaşandığı Kasparov – Dünya 1-0, 1999 partisinden kazanmıştı.
49…a5+
Israrlı bir şekilde konumu açmaya çabalayarak.
50 Şc5!
Aynı ısrarlı tutumu, konumun kapalı tutulması yönünde kullanarak.
50…Vxh5+ 51 Şc6 Vg6+ 52 Şc7 Vg3+ 53 Şc8
En sonunda siyahların kişleri bittiğinden…
1-0
Gerçekten de tarafların, ELO gibi tahtanın dışında kalan faktörleri göz ardı ederek, sonuna kadar kazanç mücadelesi içerisine girdikleri, harika bir parti. Unutmayın, maçlar tahta başında kazanılır!
Dipnot: bkz. Kasparov - Dünya 1-0, 1999 ve I. Sokolov - J. Polgar 1-0, 2003.
Son köşemizde sizleri birer adet kombinezon – etüd ve mat problemi sorusuyla buluşturmuştum. Bu yeniliği gelenekselleştirmek adına, aşağıda 3 yeni soru karşınızda. Ama ilk önce geçtiğimiz soruların yanıtları…
Yanıtlar
Etüd: 1 Ac3 Fc2 2 a5 Fb3 3 a6! Fc4+ 4 Şe3 Fxa6 5 Ae4 (siyahlar zugzwang’ta kalmıştır).
Kombinezon: 1 f6!! Fxg4 2 Fxd5+ Fe6! 3 Fxe6+ Şf8 4 fxg7+ Şe7 5 Ff6+!! Şxe6 6 g8=V+ Şd7 7 Vd8+ Şc6 8 Ve8+ 1-0 (A. Ivanov – Christiansen, 1996)
Mat Problemi: 1 Fh3! (Vg4-Vc8 fikriyle) 1…a5! 2 Va6+!! (aynı Vc8 fikrine farklı yoldan ulaşarak) Şxa6 3 Fc8#.
Yeni Sorular
Etüd 2: Hamle beyazda.
Kombinezon 2: Beyaz oynar, berabere.
Mat Problemi: Beyaz oynar, 3 hamlede mat.
Türk Satrancı’nın gerçek vitrini olan Türkiye Yaş Grupları Şampiyonası’na katılacak tüm satrançseverlere başarılar dilerim. Eminim ki her yıl olduğu gibi, kıyasıya mücadeleye içerisine giren sporcular, bu turnuvadan çok büyük tecrübeler kazanacaklar. Ama herşeyden önemlisi, yeni dostluklar, arkadaşlıklar edinecekler. TV kanallarında ‘Bizi İzlemeye Devam Edin!’ sözünü sıkça duyarsınız. Ben ‘Minikleri, Gençleri İzlemeye Devam Edin!’ diyeceğim.
Bir sonraki yazıda görüşünceye dek hoşçakalın, satrançla kalın!
Hazırlayan: FM Alper Efe ATAMAN
