Geri Sayım Başladı!

Karşıyaka’dan Merhabalar,

Ünvan Maçı’nda nefes kesen mücadele devam ediyor. Her iki tarafın da son partiler olmasına karşın riskleri almaktan çekinmemesi, satrançseverler açısından zevkle izlenir bir mücadelenin yaşanmasına neden oluyor. Anlaşmalı beraberliklere tahta başında oynanmış 10 partide de rastlanmaması üzerine GM Topalov: “Dikkat ettiyseniz Sofya Kuralları ünvan maçında uygulanıyor” demecini verdi. Bu açıklamasındaki haklılığı görmek adına, sözü daha fazla uzatmadan, parti analizlerine geçelim…

Ünvan Maçı başlamadan önce, taraflar Elista’da oldukça sıcak görüntüler ortaya koyuyordu.

9. Parti

GM Veselin Topalov (2813) – GM Vladimir Kramnik (2743)

Dünya Şampiyonluğu Ünvan Maçı, Elista 2006, [D12], (Ataman, A)

1 d4 d5 2 c4 c6 3 Af3 Af6 4 e3 Ff5

Temkinli 3 Af3 hamlesi ile beyazlar Nikolic ve Morozevich’in Slav Savunması’ndaki favori tepkilerinden olan 3…e5 yanıtını kesti, ancak bu defa 4…Ff5 hamlesinin yapılması, siyahlar açısından mümkün oldu. Daha önceki köşelerde belirttiğim gibi, 3 Ac3 Af6 4 e3 Ff5 devamyolu, kuvvetli 4 cxd5! cxd5 5 Vb3 ile karşılanabilirdi. Böylelikle, her hamlenin artı ve eksi noktaları olduğu gerçeğinin bir kere daha karşımıza çıktığını görmekteyiz.

5 Ac3 e6 6 Ah4

Piyonların dışına çıkması sonrasında, artık siyahlardan çok beyazlara sıkıntı yaratmakta olan siyahların beyaz-renkli filini alma fikriyle.

6…Fg6 7 Axg6 hxg6 8 a3!?

Nüanslar, oldukça çekişmeli ve gerilimli maçın skorunu belirleyecekmiş gibi görünüyor. Topalov, daha önce yalnızca Amerika’nın önde gelen oyuncularından olan IM Benjamin Finegold’un denemiş olduğu ilginç bir fikri ortaya koyuyor. Elbetteki hamle hakkında olumlu ya da olumsuz bir eleştiri getirebilmek için, partinin devamına bakmak durumundayız ancak siyahların …a6 sürüşlerinin Slav Savunması’nda oldukça yararlı olması, burada da benzer düşünceleri bizlerde uyandırabilmektedir.

8…Abd7 9 g3 Fe7 10 f4

Oyunun bu denli erken bir safhasında bu kadar çok piyon sürüşünün yapılmasının bir anlamı olmalıydı. Rakibin hafif kuvvetlerini iyice pasifize etmeyi amaçlayan Topalov, alan avantajından yararlanmak istiyordu. Yalnız dikkat edilmesi gereken nokta, ancak rakibin beyaz-renkli fili tahtadan çıktıktan sonra, beyaz karelerdeki deliklerin yaratılmasıdır, çünkü Kramnik artık bu noktalardan dilediği ölçüde faydalanamayacaktır.

10…dxc4 11 Fxc4 0-0 12 e4 b5 13 Fe2 b4?!

Kramnik, henüz rok atmamış ve gelişimini tamamlamamış rakibinin konumunda sıkıntılar yaratmak adına aktif bir şekilde yanıtlamayı amaçladı. Ancak e4-karesine ciddi anlamda baskı uygulanamaması dolayısıyla, c4-karesinin zayıflığının partide daha kritik bir rol üstlendiğini görmekteyiz.

14 axb4 Fxb4 15 Ff3 Vb6 16 0-0 e5 17 Fe3 Kad8

Muhtemelen Rus temsilci beyazların 17 Fe3 fikrini 17…exd4 hamlesiyle cevaplamayı düşünmüş olmalıydı, çünkü bu durumda 18 Fxd4 Fc5! devamyolu siyahlara yeterli karşı oyunu vermektedir. Ancak, kuvvetli bir zwischenzug olan 18 Aa4! hamlesi durumu beyazlara avantajlı kılardı. Bu nedenle, siyahlar ‘mutsuz’ bir şekilde kalesini d-dikeyinde konumlandırmak zorunda kaldı. ‘Mutsuz’ nitelendirmesinin nedeni şudur: d7-karesindeki atın kaldırılması sonrasında e5-piyonu boşta kalacak olduğundan, siyah kale aslında kapalı bir hatta yerleştirilmiş oluyor.

18 Aa4 Vb8 19 Vc2

Mücadelede beyazlar amaçladığı her türlü hedefine ulaşmasını bildi. Kuvvetli bir merkez, alan avantajı, açık konumda fil çifti üstünlüğü ve kendisi için hedef noktası olan c6-karesindeki geri kalmış piyon. Henüz 19. hamleye gelindiğinde bir konumdan daha fazla ne beklenebilir ki?

19…exf4 20 Fxf4 Vb7 21 Kad1 Kfe8 22 Fg5 Fe7 23 Şh1 Ah7

24 Fe3! Fg5 25 Fg1!

Siyahların …Ah7 ya da …Fg5 gibi hamlelerini anlamlı kılmanın hiçbir nedeni yoktu. 23 Şh1 hamlesiyle g1-karesinin boşaltılması ise, Topalov’un konuma nasıl hakim olduğunu gözler önüne sermektedir.

25…Ahf8 26 h4!

Bazıları zaten üstün konumda bu gibi riskler taşıyabilecek piyon sürüşlerinin gereksiz olduğunu düşünebilir, ancak unutmayalım: “Kazanan Haklıdır!”

26…Fe7 27 e5 Ab8 28 Ac3 Fb4 29 Vg2 Vc8 30 Kc1

Son birkaç hamlesinde c6-hedef noktasına uygulanan baskının artmış olduğunu görüyoruz. Beyazlar bu baskısıyla rakibin tek aktif taşı olan filini at ile kırışmaya zorluyordu.

30…Fxc3 31 bxc3

31 hamle oldu, ancak tüm siyah kuvvetler hala 8. yataydalar. Kramnik’in 9. turda en iyi performansını ortaya koyduğu söylenemez, öyle değil mi?

31…Ae6 32 Fg4 Vc7 33 Kcd1 Ad7 34 Va2!

Siyahların konumundaki yeni zayıflığı vurgulayarak: f7-karesi. Konumun sürekli gelişimler yaşamasına karşın, siyahların sürekli olarak bir zayıflığı tutma zorunluluğu mücadeleyi bir nevi tek taraflı yapmaktaydı. Zaten pratik satrançta, bilgisayarları bir an için unutun, bu kadar uzun bir süreçte hatasız bir şekilde dirençli savunma ortaya koymak çok kolay değildir.

34…Ab6 35 Kf3 Af8 36 Kdf1

‘Ok’ adeta f7-karesindeki zayıflığa doğru nişanlanmış durumda!

36…Ke7 37 Fe3

Fili g5-karesine yerleştirerek hakimiyeti tamamen kurmak amacıyla.

37…Ah7 38 Kxf7!

Bu gibi taktik vuruşların birçok defa stratejik mücadelelerin bitirişi olduğuna tanıklık etmişizdir. Yalnız ancak 37…Ah7 hamlesi sonrasında bu vuruşun mümkün olduğuna dikkat edelim: siyah at e6-karesinin kontrolünden saptırılmıştır.

38…Ad5 39 K7f3 1-0

Yalnızca 1 piyon eksik olmasına karşın, Kramnik mücadeleye devam etmekte pek bir neden görmedi.

10. Parti

9. partinin tamamlamasıyla birlikte Topalov maçta skor avantajını ilk kez elde etmiş oldu. 6. Sıracettin Bilyap Anı Turnuvası’na katılmak üzere turnuva alanına gittiğimde ise, aşağı-yukarı tüm satrançseverlerin ünvan maçını takip ettiğini, hararetli “Kramnik mi Topalov mu haklı?” tartışmalarının sürdüğünü gördüm. Analiz köşesindeki maç analizleri bile bazı satrançseverlerin gündemindeydi. Elbetteki satranç turnuvaları çok heyecanlıdır, ancak bir anlamda “teke tek” mücadelenin yaşandığı Ünvan Maçları’nın satrançseverler arasında daha büyük heyecan yarattığı görüşünü taşıyorum. Belki ben ve benim neslimdeki satrançseverler pek fazla tanıklık edemedik, ancak çeşitli satranç kaynaklarından gördüğüm kadarıyla, aynı şekilde Fischer – Spassky, Karpov – Korchnoi ve Kasparov – Karpov karşılaşmaları da satranç dünyasında büyük yankı uyandırmıştı.

GM Vladimir Kramnik (2743) – GM Veselin Topalov (2813)

Dünya Şampiyonluğu Ünvan Maçı, Elista 2006, [E08], (Ataman, A)

1 d4 Af6 2 c4 e6 3 Af3 d5 4 g3

Ünvan maçının parlayan yıldızlarından Katalan Varyantı’na geri dönüş.

4…Fb4+ 5 Fd2 Fe7

Alekhine’in partilerinden de bildiğimiz, beyaz filin d2-karesinde yerleştirilmesi sonrasında e7-karesine geri dönüş manevrası. d-hattındaki kontrolünü sürdürmesi amacıyla beyazlar eninde sonunda siyah-renkli filini daha aktif bir noktaya yerleştirmek zorunda kalacak. Benzer bir yaklaşımın, Kasparov tarafından farklı bir varyant olan Vezir – Hint Savunması, Petrosian Varyantı’nda ortaya koyduğunu biliyoruz: Fb5+ ve daha sonra Fd3. Bahsedilen manevra hakkında daha fazla fikir edinmek isteyen satrançseverler, Kasparov – F. Gheorghiu, Moskova 1982 1-0 partisini inceleyebilirler.

6 Fg2 0-0 7 0-0 c6 8 Ff4 Abd7 9 Vc2 a5 10 Kd1 Ah5 11 Fc1!

Bu gibi ‘anti-gelişim’ hamlelerini her zaman şık bulmuşumdur. h5-karesindeki atın ‘ofsayt’ta olması dolayısıyla, …Axf4 fikrine izin vermenin bir manası yoktur.

11…b5 12 cxd5 cxd5 13 e4!

a8-h1 diagonalindeki zayıflıktan yararlanmak adına, beyazlar çaprazı açmak istedi. Siyahlar e4-karesinden alışlara girmez ise h5-karesindeki siyah at ciddi sıkıntılar yaşayabilecektir.

13…dxe4 14 Vxe4 Kb8 15 Ve2 Ahf6 16 Ff4 Kb6 17 Ae5 Ad5

Her iki tarafın da amacına ulaşmış olduğunu görüyoruz: siyahlar d5-karesinin kontrolünü sağlarken, beyazların fikri bir sonraki hamle de gizli.

18 Fxd5!

Çok kuvvetli bir hamle. ‘Katalan Fili’nden vazgeçmek, ne pahasına olursa olsun, kolayca rastlayacağımız bir yaklaşım değildir. Ancak d5-b5 karelerindeki kronik zayıflıklar, Topalov’un kararında etkili olmuş gibi görünüyor.

18…exd5 19 Ac3 Af6 20 Axb5

Böylece Kramnik, piyonu alıp üstüne yatabileceğini görüşünü taşıdığını bizlere göstermektedir.

20…Fa6 21 a4 Ae4 22 Kdc1 Ve8 23 Kc7 Fd8 24 Ka7 f6?

Topalov’un 2. partideki Vg6+ hamlesiyle birlikte, maçta en fazla eleştirilen hamlesi. Alternatif 24…Fxb5 25 axb5 Vxb5 26 Vxb5 Kxb5 27 Ka2 devamyolu, beyazlara ancak hafif üstünlük iddiasında bulunabileceği bir konum verirdi. Ancak Kramnik’in hamlesi sonrasında, partinin kurtarılması bile oldukça güç görünmektedir.

25 Ad7!

Beynel kalite kazancını sağlamıyor, ancak belki de konumda daha önemli bir rolü olan d5-piyonunun düşmesini sağlıyor.

25…Kf7 26 Axb6 Kxa7 27 Axd5

Böylece beyazlar 2. piyonu da kazandı. d4-piyonunun düşürülmesi sonrasında oluşturulacak at zinciri de beyazlara avantaj sağlamaktadır.

27…Kd7 28 Adc3 Kxd4 29 Ke1 f5 30 Vc2 Kb4 31 Ad5 Kxb5 32 axb5 Vxb5 33 Ac7 Vc4 34 Vd1!

Bahsettiğimiz taktik öğeler… Elbetteki 34 Vxc4 hamlesi de beyazların avantajını ortadan kaldırmayacaktı, ancak hangi satrançsever fırsat bulduğu zaman daha ‘estetik’ bir şekilde kazanmak istemez? Unvan maçı sona erdikten sonra, Beniamin Bluemenfeld’in ‘satrançta güzellik’ konusundaki düşünceleri Analiz köşesinin konusunu oluşturacaktır.

34…Fxc7 35 Vd7 h6 36 Vxc7 Vb4 37 Vb8+ Vxb8 38 Fxb8

Vezirlerin kırışılması sonrasında, konumun kazanılması beyazlar açısından ancak teknik bir meseledir.

38…Ad2 39 Ka1 g5 40 f4 Ab3 41 Ka3 Fc4 42 Fc7 g4 43 Fxa5 1-0

11. Parti

Bazı sağlık kontrollerim dolayısıyla 11. partiyi canlı olarak izleyemedim. Ancak eve gelip www.tsf.org.tr sayfasını açtığımda, GM Suat Atalık’ın analizlerini görmek bir satrançsever olarak benim çok hoşuma gitti. Sonuçta üst düzey satranç ustalarının ‘satranç dünyasının 2 eliti’ arasındaki mücadele hakkındaki görüşleri, benim açımdan çok öğretici ve enteresan olmaktadır. Bu nedenle, GM Mihail Marin, GM Ernesto Inarkiev, GM Vladimir Belov ve GM Suat Atalık’a çok teşekkürler!

GM Veselin Topalov (2813) – GM Vladimir Kramnik (2743)

Dünya Şampiyonluğu Ünvan Maçı, Elista 2006, [D12], (Ataman, A)

1 d4 d5 2 c4 c6 3 Af3 Af6 4 e3 Ff5 5 Ac3 e6 6 Ah4 Fg6 7 Axg6 hxg6 8 Kb1

Topalov’un genellikle açılışlardan avantajlı bir şekilde çıkması dolayısıyla, sekondant tercihleri konusunda rakibini mağlup ettiği söylenebilir. Kendisi vermiş olduğu demeçlerde özellikle de İspanyol GM Paco Vallejo Pons’tan övgüyle söz etmişti (9. partideki 10 f4 yeniliği dolayısıyla).

8…Abd7 9 c5

8. hamledeki kale manevrasını anlamlı kılabilmek adına, beyazlar a3-b4-b5 sürüşlerini hazırlıyor. Ancak merkezdeki tansiyonun bu kadar erken bir safhada düşürülmesi, siyahların olanaklarını arttırmaktadır.

9…a5!

İyi zamanlanmış, standart bir tepki. Bunun nedeni, a-hattının kontrolünün siyahlar açısından sağlanmasının tek yönteminin 9…a5 piyon sürüşü olmasıdır.

10 a3 e5!

Henüz c5-piyonu hedef noktası olduğundan, siyahlar rakibinin kanat hücumuna doğru bir şekilde merkezden tepki veriyordu. Benzer yapıdaki konumlara, Esen – Tregubov, Varşova 2005 0-1 partisinde de rastlamıştık.

11 b4 axb4 12 axb4 Vc7 13 f4!

Alan avantajından yararlanma düşünceleriyle. Siyahların13…e4 yanıtı sonrasında, beyazlar hangi kanattan girişimde bulunabileceği konusundaki kararı kendisi verebilecekti. Bu nedenle, Kramnik e-dikeyinin açılmasına neden olan fikri tercih etti.

13…exf4 14 exf4 Fe7 15 Fe2 Af8 16 0-0 Ae6 17 g3

Beyaz karelerdeki zayıflıklardan, aynı 9. partide olduğu gibi, siyahlar beyaz-renkli fili olmaması dolayısıyla tam anlamıyla faydalanamıyordu.

17…Vd7

d4-piyonuna ‘gizemli’ bir şekilde baskı uygulayarak (Nimzowitsch’in gizemli kale hamlesi gibi). e4-karesinden yapılacak alışlar sonrasında, siyahlar bir şekilde karşı oyun elde edeceğini düşünmüş olmalıydı.

18 Vd3 Ae4 19 Axe4 dxe4 20 Vxe4 Vxd4+ 21 Vxd4 Axd4

Konumun açılması sonrasında fil çifti avantajını elinde bulunduran beyazların konumu hafif üstündür. Ancak d4-karesindeki atın gücü ve …a5-sürüşü sayesinde kendisinde a-hattında açık bir yol bulan kale dolayısıyla beyazların bu avantajını somut hale getirebilmesi çok kolay görünmemektedir.

22 Fc4 0-0 23 Şg2 Ka4 24 Kd1 Kd8 25 Fe3 Ff6 26 g4 Şf8

Beyazların 27 g5 hamlesiyle taş kazanması, 27…Af5! yanıtı dolayısıyla mümkün değildir.

27 Ff2 Ae6 28 Kxd8+ Fxd8 29 f5 gxf5 30 gxf5 Af4+

Beyazların insiyatiften maksimum derecede yararlanmaya çabalarıyla g-f piyonlarını ilerletme planının, özellikle de siyah atın kullanımına çok fazla kare bıraktığından dolayı, beyazlara bir üstünlük sağladığından söz edilemez. Zaten tüm siyah kuvvetler aktif bir şekilde mücadeleye katıldığında beyazların herhangi bir avantaj elde etmesi söz konusu olamaz.

31 Şf3 Ah5 32 Kb3 Fc7 33 h4 Af6 34 Fd3 Ad7 35 Fe4 Ae5+ 36 Şg2 Ka2 37 Fb1 Kd2 38 Şf1 Ag4

Garip bir şekilde insiyatif siyahların eline geçiyor. Kramnik’in aynı 7. partideki gibi, sabırlı oyunu kendisine neredeyse 1 puanı ve maçtaki skor avantajını getirecek gibi görünüyor.

39 Fg1 Fh2 40 Şe1 Kd5

Belli ki, GM Atalık’ın analizlerinde söz ettiği 40…Kg2 hamlesi beyazlar açısından daha ciddi bir sınav olacaktı. Ancak, zaman kontrolünün sonunda yapılan bu tip hatalara, ya da fırsat kaçırmalara çok sık rastlanır olduğundan söz edebiliriz.

41 Ff2 Şe7 42 h5 Axf2 43 Şxf2 Şf6 44 Şf3 Kd4 45 b5 Kc4 46 bxc6 bxc6 47 Kb6 Kxc5

Beyazlar c6-piyonunu düşürecek, ancak f5-h5 piyonlarının zayıflığı, kendisini henüz zor bir ters renkli fil finalini beklediğini bizlere göstermektedir.

48 Fe4 Şg5 49 Kxc6 Ka5 50 Kb6 Ka3+ 51 Şg2 Fc7 52 Kb7 Kc3 53 Şf2 Şxh5 54 Fd5 f6

Böylece f5-piyonu, her iki siyah piyonu birden durdurmayı başardığından partinin sonucu belirleniyor.

55 Şe2 Şg4 56 Fe4 Şf4 57 Fd3 Kc5 58 Kb4+ Şg3 59 Kc4 Ke5+ 60 Ke4 Ka5 61 Ke3+ Şg2 62 Fe4+ Şh2 63 Kb3 Ka2+ 64 Şd3 Ff4 65 Şc4 Ke2 66 Şd5 1/2

Perşembe günü saat 14.00’deki maç sonunda yeni bir Dünya Şampiyonu’na kavuşabiliriz. Satrançseverler monitörlerin başına!

P.S: Zehra 4/8, Barış ise (son iki partiyi kazanarak) 4.5/8 skoruyla Dünya Gençler Şampiyonası'ndaki mücadelelerini sürdürüyorlar. Her ikisine de kalan partilerinde başarılar diliyorum!

Hazırlayan: FM Alper Efe ATAMAN